Τίνα Μπιρμπίλη: Πως μπορεί να πρωτοπορήσει περιβαλλοντικά μία χώρα σε οικονομική κρίση. Το παράδειγμα της Ελλάδας

Μπροστά στα δύσκολα που έχουμε να χειριστούμε τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει να είμαστε καλά προετοιμασμένοι. Θα ξεκινήσω με την ασύλληπτων διαστάσεων περιβαλλοντική κρίση που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ιαπωνία. Εκτός από τη λύπη μας για τους χιλιάδες ανθρώπους που χάθηκαν από τη φυσική καταστροφή, όλοι μας σκεφτόμαστε και ευχόμαστε το καλύτερο για αυτούς που κινδυνεύουν από μια από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές και περιβαλλοντικές καταστροφές της ιστορίας. Την επόμενη μέρα όμως πρέπει όλοι μας, πολίτες και πολιτικοί, σοβαρά να επανεξετάσουμε το ρυπογόνο και δυνάμει καταστροφικό ενεργειακό μοντέλο που ακολουθούμε. Είτε αυτό λέγεται πυρηνική ενέργεια, είτε ορυκτά καύσιμα. Χωρίς πανικό, χωρίς ακρότητες, χωρίς λαϊκισμούς, είναι ανάγκη πλέον να δούμε πώς οι αντοχές του πλανήτη συμπίπτουν με τις αντοχές της οικονομίας. Εδώ όμως πρέπει να θυμίσω την κατηγορηματική θέση της Ελλάδας κατά της πυρηνικής ενέργειας. Εδώ δεν υπάρχει μία στάση σοσιαλιστική.

Η κρίση που πλήττει την παγκόσμια οικονομία από το καλοκαίρι του 2007, είναι χωρίς προηγούμενο στη μεταπολεμική οικονομική ιστορία. Οι επιπτώσεις της είναι σημαντικότατες συνολικά για την Ευρώπη και ιδιαιτέρα για μερικές χώρες όπως η Ελλάδα που ταυτόχρονα έχει να αντιμετωπίσει χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα. Η αρνητική αυτή οικονομική συγκυρία επηρεάζει αναπόφευκτα και το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσονται και εφαρμόζονται οι περιβαλλοντικές πολιτικές.

Ακούγεται ολοένα και πιο συχνά η άποψη ότι, καθώς η κρίση εξελίσσεται και εντείνεται, μοναδική μας προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η τόνωση της οικονομίας με τα γνωστά συμβατικά μέσα και πολιτικές, παραγκωνίζοντας τις περιβαλλοντικές ανησυχίες. Θα επανέλθουμε στα περιβαλλοντικά θέματα μετά την ανάκαμψη, καθώς έτσι κι αλλιώς η κρίση μειώνει την παραγωγή και επομένως και την περιβαλλοντική επιβάρυνση. Όσοι υποστηρίζουν την άποψη αυτή ή τη συμμερίζονται, ας αναλογιστούν ότι η σημερινή κρίση προέκυψε μετά από μία σειρά ετών που η χώρα μας είχε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, της τάξεως του 4%. Ενός μοντέλου ανάπτυξης που ουσιαστικά αυτό μας οδήγησε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίχθηκε στην κατανάλωση των φυσικών μας πόρων. Με απλά λόγια, τόσο ο καθένας από εμάς όσο και η χώρα στο σύνολό της, καταναλώναμε περισσότερο από όσο μπορούσαμε να αντέξουμε.

Πιστεύω βαθιά, ότι τώρα, εξαιτίας και της οικονομικής κρίσης, είναι η κατάλληλη στιγμή για ριζοσπαστικές περιβαλλοντικές πολιτικές, πολιτικές που θα μας στρέψουν προς την «πράσινη ανάπτυξη», προς μια περιβαλλοντικά βιώσιμη οικονομία, διασφαλίζοντας τόσο το περιβαλλοντικό όσο και το οικονομικό μας μέλλον.

Παρόλο που βραχυπρόθεσμα αναμενόταν σημαντική μείωση του παγκόσμιου περιβαλλοντικού φόρτου, λόγω του μετριασμού της κατανάλωσης και παραγωγής, τα δεδομένα δείχνουν μια πολύ μικρή μόνο μείωση το 2009, ενώ για το 2010 προβλέπεται οριακή αύξηση. Για παράδειγμα, η σημαντική μείωση των εκπομπών CO2 σε ΗΠΑ, Ευρώπη και Ιαπωνία, αντισταθμίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τις αυξήσεις στην Κίνα, Ινδία και τις υπόλοιπες αναπτυσσόμενες οικονομίες. Έτσι, καταγράφηκε μια οριακή μείωση κατά 1,3% το 2009 σε σχέση με το 2008, ενώ οι πρώτες εκτιμήσεις για το 2010 δείχνουν αυξητική τάση.

Ακόμη και η βραχυπρόθεσμη μείωση της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης στις αναπτυγμένες χώρες δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό! Ο εφησυχασμός για εφήμερες μειώσεις, σε συνδυασμό με τις αυξημένες, στην παρούσα κατάσταση των αγορών, δυσκολίες χρηματοδότησης, θα οδηγήσει σε μείωση των επενδύσεων και της έρευνας και ανάπτυξης (R&D) σε περιβαλλοντικές τεχνολογίες. Επομένως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να εντείνουμε, αντί να αποδυναμώνουμε, την Ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική. Να θέσουμε φιλόδοξους στόχους και να πάρουμε τις απαραίτητες γενναίες αποφάσεις για την υλοποίησή τους, τώρα! Απέναντι στην οικονομική κρίση, για να θωρακίσουμε το περιβαλλοντικό μέλλον και τη στρατηγική μας θέση στις αγορές πράσινων αγαθών και υπηρεσιών, που θα αποτελέσουν το πεδίο του διεθνούς ανταγωνισμού στο άμεσο μέλλον.

Η επιστολή που συνυπογράψαμε επτά Υπουργοί Περιβάλλοντος της ΕΕ για μείωση κατά 30% των αερίων του θερμοκηπίου, δεν έχει να κάνει σχέση με τις διεθνείς διαπραγματεύσεις για την κλιματική αλλαγή αλλά με την πεποίθησή μας ότι η πράσινη ανάπτυξη θα ανοίξει νέες προοπτικές για την Ευρώπη και θα γίνει με τον τρόπο αυτόν περισσότερο ανταγωνιστική.

Δύο είναι οι κύριοι μοχλοί πολιτικής παρέμβασης:

Ο πρώτος αφορά την άμεση χρηματοδότηση και ειδικότερα το «πράσινο μερίδιο» των πακέτων εξόδου από την οικονομική κρίση και ο δεύτερος την ενσωμάτωση στις αγορές των απαραίτητων κινήτρων για την προώθηση των πράσινων επενδύσεων μακροχρόνια. Σε παγκόσμιο και Ευρωπαϊκό επίπεδο, οι δύο αυτοί μοχλοί έχουν τεθεί σε εφαρμογή.

Την περίοδο 2008 -2009 περίπου το ένα έκτο του συνολικού δημοσιονομικού πακέτου τόνωσης της οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο –περίπου 3 τρισεκατομμύρια δολάρια- κινήθηκε σε πράσινες δράσεις, ενώ επίσης έχουν επανέλθει στο τραπέζι προτάσεις για τη χρήση ενός ενιαίου φόρου άνθρακα, τουλάχιστον σε Ευρωπαϊκό επίπεδο.

Θέλω στο σημείο αυτό, πριν μπω σε κάποιες συγκεκριμένες αναφορές για την Ελλάδα να επισημάνω το εξής: Κάθε μεγάλη αλλαγή, κάθε αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου σε επίπεδο ομάδας χωρών, δημιουργεί νέες ανισότητες καθώς καθοδηγεί τα πράγματα σε μία κατεύθυνση, ανοίγει νέα πεδία ανταγωνισμού και αφήνει πίσω εκείνες τις χώρες που ακολουθούν το BAU σενάριο. Αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να προσέξουμε. Να βάλουμε και άλλους παίκτες στη νέα πίτα της ανάπτυξης κυρίως από τις αναπτυσσόμενες χώρες. Αφορμή για αυτό που λέω είναι το πρόγραμμα Desertec και γενικότερα η αξιοποίηση του πλούτου της Αφρικής- πλούτος σε χώρο και ήλιο. Συμμέτοχοι και μέτοχοι στην ανάπτυξη αυτή θα πρέπει να είναι κυρίως οι ίδιοι.

Έρχομαι τώρα στη χώρα μου, την Ελλάδα. Αυτόν τον ενάμιση χρόνο κινηθήκαμε σε τρεις κατευθύνσεις:

1. Στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος, το οποίο ταυτόχρονα προωθεί την πράσινη ανάπτυξη.

2. Στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού πακέτου πράσινων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων μέχρι το 2015, ύψους 40 δισεκατομμυρίων ευρώ.

3. Στη διαμόρφωση πιλοτικών επιδεικτικών προγραμμάτων για να λειτουργήσει η πολιτεία ως παράδειγμα για αντίστοιχες δράσεις από τον ιδιωτικό τομέα. Οι επιδεικτικές αυτές εφαρμογές αφορούν επιγραμματικά, τη δημιουργία «πράσινων» ενεργειακά αυτόνομων γειτονιών στις υποβαθμισμένες περιοχές της Αττικής, τη δημιουργία πράσινων νησιών και ορεινών χωριών, το άνοιγμα της αγοράς των ESCOs (εταιρειών παροχής ενεργειακών υπηρεσιών), την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση υδάτων. Δράσεις που πολύ σύντομα ξεκινάνε και θα έχουν ως κύριο στόχο να συνδέσουν την προστασία και την αναβάθμιση του περιβάλλοντος με την καθημερινότητά μας. Το πράσινο αναπτυξιακό πακέτο 2010-2015 που παρουσιάσαμε πέρσι τον Ιούνιο, περιλαμβάνει επενδύσεις σε πέντε κυρίως τομείς.

1ος τομέας: Προώθηση των ΑΠΕ. Ο νόμος τον ΑΠΕ σε συνδυασμό με το Εθνικό μας Σχέδιο Δράσης για τις ΑΠΕ που καταθέσαμε πέρυσι το καλοκαίρι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα είναι δύο ιδιαίτερα χρήσιμα εργαλεία για να πετύχουμε τους φιλόδοξους στόχους που έχει θέσει η χώρα μας για 20% διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μας σύστημα μέχρι το 2020.

2ος τομέας: Εξοικονόμηση ενέργειας. Σε αυτήν την κατεύθυνση, ένα πλαίσιο διαταγμάτων και Νόμων δίνουν κίνητρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης στα κτίρια, κυρίως εκεί όπου υπάρχει μεγάλο περιθώριο εξοικονόμησης, αλλά και στην τελική χρήση.

3ος τομέας: Διαχείριση απορριμμάτων. Δώσαμε έμφαση στη μεγιστοποίηση της ανακύκλωσης με κίνητρα που συνδέουν τις ποσότητες των στερεών αποβλήτων με το κόστος τελικής διάθεσής τους.

4ος τομέας: Αναπλάσεις με ενεργειακά χαρακτηριστικά και επιστροφή στο κέντρο της πόλης γιατί σήμερα η ανταγωνιστικότητα των οικονομιών μας εξαρτάται ιδιαίτερα από την ανταγωνιστικότητα των πόλεών μας. Στόχος μας να γίνουν η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα, πόλεις ανταγωνιστικές με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές πόλεις.

5ος τομέας: Η ορθολογική και συνετή διαχείριση των υδατικών πόρων και η προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος. Οι δράσεις στον τομέα των νερών, εντάσσονται στο ευρύτερο πρόγραμμα των αναπτυξιακών παρεμβάσεων του Υπουργείου. Αποτελούν τον κορμό του πυλώνα που σχετίζεται με την αειφόρο διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων, ενώ διαχέονται και σε άλλους πυλώνες όπως αυτόν της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, της αναβάθμισης της ποιότητας ζωής και της ενίσχυσης των μηχανισμών και των θεσμών της περιβαλλοντικής διακυβέρνησης.

Η Οδηγία-Πλαίσιο για τα Νερά, αποτελεί το βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση μιας βιώσιμης πολιτικής διαχείρισης με προσεγγίσεις, που θα σηματοδοτούν τη διερεύνηση της προσφοράς νερού υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, το πέρασμα από τη μονοδιάστατη διαχείριση της προσφοράς σε μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, που δίνει έμφαση στη διαχείριση της ζήτησης και τέλος τη στροφή προς μια οικοσυστημική προσέγγιση των προβλημάτων διαχείρισης του νερού.

Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζει την οικονομική κρίση ως μια ευκαιρία να αντιμετωπίσει και να εξαλείψει τα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα της χώρας, εκσυγχρονίζοντας την οικονομία και βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητά της. Όχι με επιφανειακά, διορθωτικά μέτρα αλλά με βαθιές τομές και παρεμβάσεις που θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα και θα οδηγήσουν στην αναδιάρθρωση και εξυγίανση του κράτους και των αγορών.

Στο ΥΠΕΚΑ υλοποιούμε το ολοκληρωμένο πρόγραμμα πολιτικών παρεμβάσεων, παραδείγματα του οποίου σας ανέφερα παραπάνω, με στόχο τη διαμόρφωση ενός στέρεου και διαφανούς νομοθετικού πλαισίου, τη δημιουργία των απαραίτητων κινήτρων και τον εκσυγχρονισμό και το πρασίνισμα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος στη χώρα μας. Πιστεύω ακράδαντα ότι μόνο με την εφαρμογή προοδευτικών και οραματικών, περιβαλλοντικών πολιτικών μπορούμε να εξασφαλίσουμε μια βιώσιμη και ποιοτική έξοδό μας από την παρούσα κρίση.

---------------------------------------

Ομιλία στο Συνέδριο των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών στην Αθήνα