Τα ελλείμματα και η εξάρτηση από τις τιμές του αργού

Τα ελλείμματα του δημόσιου τομέα έχουν γίνει το ανάθεμα σχεδόν όλων προκειμένου να δικαιολογήσουν τα δύσκολα προβλήματα χρέους του δημόσιου τομέα της οικονομίας. Ξεχνούν όμως πολλοί ότι το κράτος, είτε άμεσα είτε έμμεσα, συμμετέχει ενεργά στην οικονομική δραστηριότητα. Αυτό σημαίνει ότι ο δημόσιος τομέας υπόκειται εμμέσως στους επηρεασμούς που συνήθως υφίσταται η παραγωγική διαδικασία. Ενας τέτοιος επηρεασμός στην οικονομία είναι η εξάρτηση της παραγωγικής διαδικασίας από τις τιμές του πετρελαίου. Αυτός ο επηρεασμός αποτυπώνεται αμέσως ή εμμέσως στα ελλείμματα του δημόσιου τομέα της ελληνικής οικονομίας.

Τα έσοδα και τα έξοδα του δημόσιου τομέα επηρεάζονται από τις μεταβολές στις τιμές του πετρελαίου. Σε περιόδους υψηλών τιμών του πετρελαίου, το Δημόσιο παρεμβαίνει με δαπάνες για τη στήριξη των εισοδημάτων των νοικοκυριών (επιδόματα θέρμανσης κ. τ. λ.). Επιπλέον, το Δημόσιο αμέσως στηρίζει την όποια δύσκολη οικονομική και κυρίως εμπορική αρνητική συγκυρία. Δέχεται εμμέσως μειώσεις στα έσοδά του εξ αιτίας της αδυναμίας των επιχειρήσεων να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους, μια και οι περισσότεροι αρνούνται να μετακυλίσουν τις αυξήσεις από τις τιμές του πετρελαίου στους πελάτες τους. Μετακυλίουν όμως αυτό το επιπλέον κόστος στο κράτος, αρνούμενοι τις περισσότερες φορές να είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους. Ενα μεγάλο μέρος των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων στις μεταβολές των τιμών του πετρελαίου επιβαρύνεται ο δημόσιος τομέας μέσω της αύξησης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Θα είχε πολύ ενδιαφέρον να είχαμε μία εικόνα για τα ποια θα ήταν τα δημοσιονομικά ελλείμματα χωρίς τις επιδράσεις από την εξάρτηση του πετρελαίου. Από την ανάλυση που έγινε στο εργαστήριό μας προέκυψε πως η εικόνα των δημοσίων ελλειμμάτων θα ήταν σχετικά διαφορετική. Για να γίνουμε περισσότερο συγκεκριμένοι, στο Διάγραμμα 1 παρουσιάζουμε το δημόσιο έλλειμμα ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), με και χωρίς τις επιπτώσεις από τις τιμές του πετρελαίου. Φαίνεται καθαρά ότι χωρίς τις επιβαρύνσεις από την εξάρτηση του πετρελαίου, τα ελλείμματα του δημόσιου τομέα θα ήταν πολύ μικρότερα.

Ισως αυτή η μεγάλη «επιβάρυνση» στο δημοσιονομικό έλλειμμα εξ αιτίας της πετρελαϊκής εξάρτησης της οικονομίας ξαφνιάζει και θα μπορούσε να τεθεί υπό αμφισβήτηση. Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε ότι η «επιβάρυνση» αυτή περιλαμβάνει ένα μεγάλο μέρος με τις πολλαπλασιαστικές έμμεσες επιδράσεις από την αδυναμία της ιδιωτικής οικονομικής δραστηριότητας να αντεπεξέρχεται με αποτελεσματικότητα στην εξάρτηση των πετρελαϊκών κρίσεων.

Ενα επιπλέον αρνητικό αποτέλεσμα της εξάρτησης αυτής των δημοσιονομικών ελλειμμάτων από το πετρέλαιο δίνεται στο Διάγραμμα 2, στο οποίο παρουσιάζεται ο τρόπος που αντιδρούν τα δημοσιονομικά ελλείμματα ως ποσοστό του ΑΕΠ, σε μια μεταβολή των τιμών του πετρελαίου. Σε μία αύξηση της τιμής του πετρελαίου το τελικό αποτέλεσμα στα δημοσιονομικά ελλείμματα είναι η εισαγωγή μιας σειράς από αποσταθεροποιητικές κυκλικές επιδράσεις.

Μακροχρόνια αυτές οι αποσταθεροποιητικές επιδράσεις επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τα δημοσιονομικά ελλείμματα και μεγεθύνουν ακόμη περισσότερο τα προβλήματα χρέους του δημόσιου τομέα.

Δε χρειάζεται φυσικά να αναφέρουμε πως η επιβάρυνση του δημοσιονομικού ελλείμματος εξ αιτίας της πετρελαϊκής εξάρτησης είναι ζημία για την όλη την οικονομία. Είναι όμως ταυτόχρονα κέρδος για εκείνους που μπορούν να διαμορφώνουν κερδοσκοπικά τις τιμές του πετρελαίου. Πρόκειται γι' αυτούς που έχουν ήδη αποσβέσει έμμεσα ένα μεγάλο μέρος των χρημάτων που μας έχουν δανείσει. Πρόκειται γι' αυτούς που τις περισσότερες φορές είναι πολύ δύσκολο να τους ξεχωρίσουμε από αυτούς που αρνούνται σήμερα να μας δανείσουν με ευνοϊκούς όρους για να αντιμετωπίσουμε την κρίση χρέους του δημόσιου τομέα της οικονομίας μας.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 18/12/2011)