Το στοίχημα των 8,5 δισ. δολ. του Τραμπ για την εξασφάλιση νέας αλυσίδας εφοδιασμού σπάνιων γαιών – Πώς απαντά η Κίνα

Η συνάντηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Κινέζο ομόλογό του κόμισε επί της ουσίας μία 12μηνη αναστολή στον εμπορικό πόλεμο, με τις ΗΠΑ να εξασφαλίζουν –έστω και προσωρινά- κάποιες παραχωρήσεις από πλευράς Πεκίνου σε ό,τι αφορά τις σπάνιες γαίες.

Το περασμένο Σάββατο, ο Λευκός Οίκος εξέδωσε ένα ενημερωτικό δελτίο στο οποίο περιγράφει ορισμένες λεπτομέρειες της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ των δύο ηγετών.

Βάσει αυτής, η Κίνα θα εκδίδει γενικές άδειες που θα ισχύουν για τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, γαλλίου, γερμανίου, αντιμονίου και γραφίτη «προς όφελος των τελικών χρηστών των ΗΠΑ και των προμηθευτών τους σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο Λευκός Οίκος, αναφερόμενος στην αποτελεσματική άρση των ελέγχων που επέβαλε η Κίνα τον Απρίλιο του 2025 και τον Οκτώβριο του 2022. Οι ΗΠΑ και η Κίνα είχαν δηλώσει προηγουμένως ότι το Πεκίνο θα ανέστειλε τους πιο περιοριστικούς ελέγχους που ανακοινώθηκαν τον Οκτώβριο του 2025 για ένα έτος.

Οι έλεγχοι

Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, η Κίνα συμφώνησε επίσης να σταματήσει τους σαρωτικούς ελέγχους στους μαγνήτες σπάνιων γαιών σε αντάλλαγμα για μια συμφωνία των ΗΠΑ για την άρση της επέκτασης των περιορισμών σε κινεζικές εταιρείες. Η Κίνα είχε χρησιμοποιήσει την κυριαρχία της στην επεξεργασία σπάνιων γαιών ως μοχλό πίεσης, απειλώντας να περιορίσει τη ροή τους προς τις ΗΠΑ και τις συμμαχικές χώρες.

Ωστόσο, ενώ η συμφωνία έχει ηρεμήσει τις εντάσεις, το σύμφωνο μπορεί να αποτελέσει μια βραχυπρόθεσμη εκεχειρία σε μια παρατεταμένη εμπορική διαμάχη, καθώς τα μέτρα προορίζονται να διαρκέσουν μόνο ένα χρόνο. Και παρά την αντιμετώπιση ορισμένων βασικών ζητημάτων - και με τις δύο πλευρές να κερδίζουν βασικές παραχωρήσεις - η συμφωνία δεν καταφέρνει να αντιμετωπίσει συνολικά όλα τα ζητήματα που βρίσκονται στην καρδιά της εμπορικής διαμάχης ΗΠΑ-Κίνας και άλλων γεωπολιτικών σημείων ανάφλεξης, όπως η Ταϊβάν και ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Το «λάθος» του Πεκίνου

Μάλιστα, λίγο μετά την επίτευξη της συμφωνίας, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ ​​Μπέσεντ, μιλώντας στους Financial Times, τόνισε ότι το Πεκίνο «έκανε ένα πραγματικό λάθος» απειλώντας να διακόψει τις εξαγωγές των σπάνιων γαιών του, και επέμενε ότι οι ΗΠΑ θα εξασφαλίσουν εναλλακτικές προμήθειες εντός δύο ετών.

Ο κ. Μπέσεντ υποστήριξε επίσης ότι πλέον η Κίνα δεν θα είναι σε θέση να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα κρίσιμα ορυκτά της ως εργαλείο καταναγκασμού.

«Δεν νομίζω ότι είναι σε θέση να το κάνουν τώρα, επειδή έχουμε αντισταθμιστικά μέτρα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η κινεζική επιρροή στις ΗΠΑ στις σπάνιες γαίες δεν θα διαρκέσει περισσότερο από 12 έως 24 μήνες.

Οι συνεργασίες

Έως τότε, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να αναπτύξουν νέες αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών σπάνιων γαιών για να μειώσουν την κυριαρχία της Κίνας στον τομέα. Τον Οκτώβριο, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Αυστραλός πρωθυπουργός Άντονι Αλμπανέζε συναντήθηκαν στον Λευκό Οίκο για να υπογράψουν συμφωνία για την ενίσχυση της αλυσίδας εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών και σπάνιων γαιών, με έργα 8,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η κινεζική κυριαρχία

Οι σπάνιες γαίες είναι κρίσιμα ορυκτά που χρησιμοποιούνται σε ποικίλες εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής μαγνητών για πλατφόρμες όπλων, κατασκευή ημιαγωγών, ρομποτική και ηλεκτρικά οχήματα. Επί του παρόντος, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός μετάλλων σπάνιων γαιών, κυριαρχώντας στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Η Κίνα κατέχει περίπου το 70% των μετάλλων σπάνιων γαιών στον κόσμο, ή 44 εκατομμύρια μετρικούς τόνους αποθεμάτων, ακολουθούμενη από τη Βραζιλία με 21 εκατομμύρια τόνους, την Ινδία με 6,9 εκατομμύρια τόνους και την Αυστραλία με 5,7 εκατομμύρια τόνους.

Ο ρόλος της Αυστραλίας

Ως σύμμαχος με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Αυστραλία βρίσκεται σε καλή θέση για να αναπτύξει την αγορά σπάνιων γαιών της, με οικονομική υποστήριξη από τη χώρα της Βόρειας Αμερικής για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της κινεζικής κυριαρχίας. Μετά τη συνάντηση, ο Αλμπανέζε εξήγησε ότι θα υπάρξουν τρεις ομάδες κοινών έργων μεταξύ της Αυστραλίας και των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών όπως η αμερικανική εταιρεία αλουμινίου Alcoa.

Η συμφωνία φέρεται να περιλαμβάνει επένδυση 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ για έργα εξόρυξης και επεξεργασίας και περιγράφει ένα κατώτατο όριο τιμών για κρίσιμα ορυκτά. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να επενδύσει στην κατασκευή ενός διυλιστηρίου γαλλίου στη Δυτική Αυστραλία με δυναμικότητα 100 μετρικών τόνων ετησίως. Ανέφερε ότι οι επενδύσεις των ΗΠΑ στην Αυστραλία αναμένεται να ξεκλειδώσουν κοιτάσματα κρίσιμων ορυκτών αξίας 53 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

«Σε περίπου ένα χρόνο από τώρα, θα έχουμε τόσα πολλά κρίσιμα ορυκτά και σπάνιες γαίες που δεν θα ξέρουμε τι να τα κάνουμε», είπε χαρακτηριστικά ο Τραμπ, απευθυνόμενος σε δημοσιογράφους και πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ συνεργάζονται και με άλλες χώρες εκτός της Αυστραλίας για να διαφοροποιήσουν τις κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών.

Οι ενστάσεις

Ωστόσο, η ανάπτυξη της αγοράς μετάλλων σπάνιων γαιών της Αυστραλίας θα μπορούσε να διαρκέσει από πέντε έως επτά χρόνια, σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου. Εν τω μεταξύ, η Κίνα συνεχίζει να συνεισφέρει το 90% της παγκόσμιας ικανότητας διύλισης σπάνιων γαιών, περίπου το 69% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών και το 98% της κατασκευής μαγνητών.

Σχολιάζοντας τη  συμφωνία Τραμπ - Αλμπανέζε, το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας τόνισε: «Τα πλούσια σε πόρους έθνη με κρίσιμα ορυκτά θα πρέπει να διαδραματίσουν προληπτικό ρόλο στη διασφάλιση της ασφάλειας και της σταθερότητας των βιομηχανικών και εφοδιαστικών αλυσίδων και να διασφαλίσουν την κανονική οικονομική και εμπορική συνεργασία».

Το μεγάλο στοίχημα

Η αγορά σπάνιων γαιών αποτιμήθηκε στα 6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με την Goldman Sachs. Το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα προειδοποίησε ότι μια διαταραχή 10% σε βιομηχανίες που εξαρτώνται από σπάνιες γαίες θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομικές απώλειες 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και υπογράμμισε ότι το σαμάριο, ο γραφίτης, το λουτήτιο και το τέρβιο θα ήταν εξαιρετικά ευάλωτα στη μείωση των εξαγωγών.

Η τράπεζα ανέφερε ότι οι δυτικοί παραγωγοί, όπως η Lynas Rare Earths και η Solvay, θα μπορούσαν να μετριάσουν τις ελλείψεις, αλλά η εξάρτηση από την Κίνα παραμένει υψηλή. Τόνισε το χρονοδιάγραμμα οκτώ έως 10 ετών για την ανάπτυξη νέων ορυχείων σπάνιων γαιών και την ανάγκη για προηγμένη τεχνογνωσία και υποδομές, τις οποίες θα πρέπει να αναπτύξουν οι περισσότερες χώρες με εξορυκτικό δυναμικό.

Οι «άλλες» συμμαχίες

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν προσβλέπει μόνο στην Αυστραλία για να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, αλλά συζητά επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας στρατηγικού αποθέματος σπάνιων γαιών και υποστήριξης των εγχώριων παραγωγών με ελέγχους τιμών και δασμούς. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Ασία αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ υπέγραψε επίσης συμφωνίες με την Ιαπωνία, τη Μαλαισία, την Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και την Καμπότζη για τη διαφοροποίηση της πρόσβασης σε κρίσιμα ορυκτά.

Παρά την πιθανή συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας, η κυβέρνηση Τραμπ αναμένεται να συνεχίσει να αναζητά τρόπους διαφοροποίησης της αλυσίδας εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών για να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα. Μετά από αρκετούς μήνες τεταμένων εμπορικών σχέσεων, οι ΗΠΑ αναμένεται να συνεχίσουν να επενδύουν στην ενεργειακή τους κυριαρχία προσφέροντας οικονομική υποστήριξη σε εγχώριες εταιρείες και συνάπτοντας συμφωνίες με άλλους παγκόσμιους συμμάχους σε μια σειρά πηγών ενέργειας.