Οι ενεργειακές προκλήσεις και η Ελλάδα ως κόμβος – Ο ρόλος του αερίου στην ασφάλεια εφοδιασμού και την ενεργειακή μετάβαση

Η προσπάθεια εξερεύνησης και παραγωγής φυσικού αερίου αποτελεί διαχρονικό εθνικό στόχο. Η Ελλάδα – παρά τις όποιες περιστασιακές διακυμάνσεις –  δε σταμάτησε ποτέ τις προσπάθειες για την εξερεύνηση και τον εντοπισμό του δυναμικού της σε φυσικό αέριο. Η προσπάθεια στηρίχθηκε διαχρονικά από όλες τις κυβερνήσεις, κάθε φορά στο μέτρο που ήταν επιτρεπτό, καθώς το δυνητικό οικονομικό όφελος έχει μετασχηματιστικό χαρακτήρα για την εθνική οικονομία. Τα πρόσφατα γεωπολιτικά γεγονότα απλώς υπογράμμισαν το γεγονός ότι η εξερεύνηση και αξιοποίηση των πόρων φυσικού αερίου της Ελλάδας ήταν πάντα η σωστή επιλογή.

Πρόσφατα, ο συνδυασμός της κρίσης και της ανάγκης για ενεργειακή μετάβαση δημιούργησαν την αίσθηση ότι ενδεχομένως το παράθυρο ευκαιρίας να έκλεισε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι αποφάσεις μεγάλων εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου όπως η Repsol και η Total να αποχωρήσουν από τις παραχωρήσεις και να ανακατευθύνουν τις στρατηγικές τους, ωθούμενες σε μεγάλο βαθμό από το γεγονός ότι ο κόσμος χρειάζεται επειγόντως τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, επικεντρώνοντας τις προσπάθειές τους σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Όμως, η εισβολή στην Ουκρανία, η κρίση τιμών, το θέμα της ενεργειακής ασφάλειας και η απώλεια των παραδοσιακών πηγών τροφοδοσίας έδειξε ότι θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για την ενεργειακή μετάβαση, καθώς η πρόκληση έγκειται στη διαθεσιμότητα των απαραίτητων ενεργειακών προϊόντων. Η μετάβαση πρέπει να επιτευχθεί με τρόπους που να αποτρέπουν την επιδείνωση της κρίσης του ενεργειακού́ κόστους και της ενεργειακής ασφάλειας, διαφορετικά́ ενδέχεται τόσο η βιομηχανική́ ανταγωνιστικότητα και όσο και η ενεργειακή δημοκρατία να δεχτούν σοβαρά́ πλήγματα. Παρά λοιπόν την προβλεπόμενη αυξημένη συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στο ενεργειακό μείγμα της χώρας, η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί δίχως το φυσικό αέριο, ως καύσιμο γέφυρα.

Η ανακήρυξη των έργων έρευνας σε έργα εθνικής σημασίας τον Απρίλιο του 2022 έδωσε στην Ελλάδα την αναγκαία ώθηση να προχωρήσει με ταχύτερους ρυθμούς στα πλαίσια ενός φιλόδοξου χρονοδιαγράμματος, για να εξασφαλίσει στο βαθμό που είναι δυνατό νέους Ευρωπαϊκούς πόρους φυσικού αερίου, που θα μπορέσουν να προσφέρουν ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτησία. Όμως η προσπάθεια αυτή δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι εγκαταλείπουμε ή καθυστερούμε την ενεργειακή μετάβαση. Tόσο η ενεργειακή ασφάλεια όσο και οι αυξημένες τιμές ενέργειας θα συνεχίσουν να μας απασχολούν, μέχρι να δοθούν ικανοποιητικές λύσεις σε δομικά ζητήματα που αφορούν τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης και της πράσινης μετάβασης. Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν συμβάλει στο να διαμορφωθεί κοινή συναίνεση ότι το φυσικό αέριο είναι το κλειδί για την ενεργειακή μας ασφάλεια και την ενεργειακή μας μετάβαση.

Η Ελλάδα άλλωστε διαθέτει ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα για να λειτουργήσει ως ένας καθετοποιημένος ενεργειακός κόμβος. Η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα των εμπλεκόμενων και κρατικών φορέων να κερδίσουν την πρόκληση της ανάπτυξης της εγχώριας εφοδιαστικής αλυσίδας και να κεφαλαιοποιήσουν τις τεχνολογικές συνέργειες για την ανάπτυξη ενός πλήρως ολοκληρωμένου ενεργειακού συστήματος, το οποίο θα αξιοποιεί αποτελεσματικά τα πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου της χώρας. Είναι επίσης σημαντικό να διαμορφωθεί ένα μοντέρνο ρυθμιστικό πλαίσιο, το οποίο θα προσφέρει υψηλή διαφάνεια και αποδοτικότητα και θα είναι ελκυστικό για τους πιθανούς επενδυτές. 

Αντιλαμβανόμενοι τον καίριο ρόλο της ΕΔΕΥΕΠ, αναπτύξαμε τη στρατηγική «Υδρογονάνθρακες 2.0». Ολοκληρώσαμε συνολικά 7 θαλάσσιες γεωφυσικές έρευνες μέσα σε διάστημα 13 μηνών, σε συνεργασία με τους επενδυτές μας, δηλαδή τις εταιρείες ExxonMobil, Helleniq Energy και Energean, έχοντας υιοθετήσει τα βέλτιστα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος και της θαλάσσιας ζωής. Πρόκειται για μια μεγάλη επιχειρησιακή επιτυχία, αν αναλογιστεί κανείς ότι τα προηγούμενα 9 χρόνια είχαν εκτελεστεί μόλις 2 γεωφυσικές έρευνες για εξερεύνηση υδρογονανθράκων.  

Είναι αλήθεια ότι πλέον υπάρχει πράγματι πολύ έντονο ενδιαφέρον για την εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, καθώς η χώρα έχει όλες τις προϋποθέσεις ώστε να καταστεί ενεργειακός κόμβος, τόσο για την πράσινη ενέργεια, όσο και για το φυσικό αέριο. Οι μισθώτριες εταιρείες εργάστηκαν με εντυπωσιακούς ρυθμούς για την υλοποίηση των ερευνητικών προγραμμάτων, έχοντας αυξήσει τις επενδύσεις τους κατά 150% και πλέον βρίσκονται στη διαδικασία σύνθεσης και ερμηνείας όλων των διαθέσιμων στοιχείων, προκειμένου να αποφασιστεί εάν και πού θα προχωρήσουν με διερευνητικές γεωτρήσεις. Είμαστε πολύ ικανοποιημένοι από την πορεία των προγραμμάτων και είμαστε αισιόδοξοι ότι θα έχουμε τις πρώτες αποφάσεις για εξερευνητικές γεωτρήσεις μέσα στο 2024. Εφόσον οι εξερευνητικές γεωτρήσεις στεφθούν με επιτυχία και μας οδηγήσουν στον εντοπισμό κοιτασμάτων αερίου, τότε θα μπορέσουμε να μιλήσουμε και για παραγωγή.

Υπάρχουν άλλωστε ενδείξεις ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, που θα μπορούσαν ενδεχομένως ακόμη και να εξαλείψουν τις εισαγωγές, αν κρίνουμε από τις εξελίξεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Μετά την πρωτοφανή για τα Ελληνικά δεδομένα ολοκλήρωση συνολικά 7 γεωφυσικών ερευνών μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, που αφήνουν παρακαταθήκη και αποδεικνύουν την ορθότητα της στρατηγικής μας, συνεχίζουμε με συνέπεια την εθνική μας προσπάθεια διατηρώντας την υψηλή αποδοτικότητα που έχουμε επιτύχει.

Σήμερα λοιπόν κοιτάμε το μέλλον περισσότερο αισιόδοξοι από ποτέ. Θέσαμε φιλόδοξους, αλλά βιώσιμους στόχους, μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις και προετοιμάζουμε την επόμενη μέρα της ενεργειακής ασφάλειας και της πράσινης μετάβασης, με ορθολογική και έξυπνη διαχείριση της ζήτησης, χωρίς υπερβολές. Έχουμε σημειώσει μεγάλη πρόοδο, ωστόσο είναι σημαντικό να διατηρήσουμε αυτή τη δυναμική, που θα συνοδεύεται από μια μακροχρόνια, σταθερή και κυρίως συνεπή πολιτική, σε αντιστοιχία με τα συμφέροντα και τα χαρακτηριστικά της χώρας μας.

* Ο κ. Αριστοφάνης Στεφάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΔΕΥΕΠ

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2023 που εξέδωσε για δωδέκατη συνεχή χρονιά το energypress.