Ντίνα Καράτζιου: Αιθαλομίχλη εκτός ορίων

Χωρίς όριο συναγερμού για την αντιμετώπιση επεισοδίων ρύπανσης που οφείλονται στην αύξηση των συγκεντρώσεων αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα, λόγω της εκτεταμένης χρήσης τζακιών και ξυλοσομπών, και δίχως αξιόπιστο μηχανισμό ελέγχου της ποιότητας των στερεών καυσίμων, το αρμόδιο υπουργείο σπεύδει μάλλον... βραδέως να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της αιθαλομίχλης που πνίγει την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.

Την ίδια στιγμή το επιστημονικό δυναμικό του ΚΕΕΛΠΝΟ (Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων) προειδοποιεί ότι οι αυξημένες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ελαφρά τη καρδία. Τονίζει ότι αποτελεί σοβαρή απειλή όχι μόνο για τις ευπαθείς ομάδες, αλλά και για τη δημόσια υγεία γενικότερα.

Το 2002 η Ελλάδα ενσωμάτωσε στο Δίκαιό της ευρωπαϊκή οδηγία για τη μέτρηση στην ατμόσφαιρα, μεταξύ άλλων ρύπων, και των αιωρούμενων σωματιδίων (ΡΜ10). Τα όρια που επιβάλλει η οδηγία για τα σωματίδια είναι η μέση ετήσια τιμή των 40 μg/m3 και 35 φορές ετησίως το πλήθος των υπερβάσεων της ημερήσιας τιμής των 50 μg/m3. Στην Αθήνα, από το 2005 έως το 2011 καταγράφεται συστηματική υπέρβαση και των δύο οριακών τιμών σε πλήθος σταθμών μέτρησης της ποιότητας της ατμόσφαιρας του ΥΠΕΚΑ.

Λόγω όμως της εκτεταμένης καύσης στερεών καυσίμων (ξύλου, πέλετ), οι τιμές των ΡΜ10 χτύπησαν κόκκινο συγκεκριμένες μέρες του περασμένου μήνα (189 μg/m3 στη Λυκόβρυση και 174 μg/m3 στο Μαρούσι στις 16 Δεκεμβρίου), ενώ συνεχίζουν και τον Ιανουάριο, με το επιβαρυντικό ενδεχόμενο των αλκυονίδων ημερών. Τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο αναμένονται αυξημένες τιμές λόγω των ειδικών μετεωρολογικών συνθηκών. Ενδεικτικά, στις 10 Ιανουαρίου οι τιμές στους προαναφερόμενους σταθμούς ήταν 158 και 117 μg/m3. Ενώ στις 2, 9, 10, 13, 14, 20 και 21 του τρέχοντος μηνός υπήρξε υπέρβαση του ορίου των 50 μg.

Σε περίπτωση καταστάσεων αιχμής, προβλέπεται η εφαρμογή έκτακτων μέτρων, για να περιοριστούν οι υψηλές τιμές. Αυτό συμβαίνει όταν τα επίπεδα των ατμοσφαιρικών ρύπων είναι πολύ υψηλά (υπερβαίνουν ή πλησιάζουν τα όρια με προοπτική να τα υπερβούν), και το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί πρόβλημα στη δημόσια υγεία είναι πολύ πιθανό. Ωστόσο το κοινοτικό Δίκαιο δεν προβλέπει όριο συναγερμού για τα αιωρούμενα σωματίδια. «Το γεγονός αυτό δεν εμποδίζει την πολιτεία να θεσπίσει εθνικό όριο», επισημαίνει ο Δημήτρης Χατζηδάκης, δρ χημικός μηχανικός, με πολυετή πείρα στις υπηρεσίες περιβάλλοντος του αρμόδιου υπουργείου. Και προσθέτει: «Η πολιτεία, αφού πέρσι έδρασε κοντόφθαλμα (αύξηση της τιμής του ντίζελ θέρμανσης και θεσμοθέτηση της χρήσης στερεής βιομάζας για οικιακή θέρμανση), φέτος συνελήφθη "καθεύδουσα"». Το υπουργείο είναι εγκλωβισμένο.

Κι αυτό γιατί, χωρίς θεσμοθετημένο όριο συναγερμού, δεν μπορεί να λάβει έκτακτα μέτρα.

Η κατάσταση γίνεται πιο περίπλοκη εξαιτίας της μεγάλης δυσκολίας των αρμόδιων υπηρεσιών να ελέγξουν αποτελεσματικά την ποιότητα των στερεών καυσίμων. Εξαιτίας της κρίσης, πολύς κόσμος που βρίσκεται σε τραγική οικονομική κατάσταση καίει και ακατάλληλα είδη ξυλείας, όπως βαμμένα ή βερνικωμένα έπιπλα και μελαμίνες, προκειμένου να ζεσταθεί. «Σ' αυτά τα επιλήψιμα καύσιμα οφείλεται η ιδιαίτερα εκτεταμένη δυσοσμία του αέρα ορισμένων ημερών το τελευταίο δίμηνο. Η καύση τους επιβαρύνει την κατάσταση και με τις εκπομπές άοσμων αλλά επικίνδυνων, έως και καρκινογόνων, ουσιών και θέτουν σε κίνδυνο τόσο την υγεία των χρηστών και των οικογενειών τους, όσο και τη δημόσια υγεία», θα προσθέσει ο κ. Χατζηδάκης.

Ο Στέφανος Σαμπατακάκης υγιειονολόγος μηχανικός, υπεύθυνος του Γραφείου Περιβαλλοντικής Υγείας του ΚΕΕΛΠΝΟ, επισημαίνει κι αυτός ότι «οι πολίτες θα πρέπει να είναι σε επαγρύπνηση. Να προσέχουν τι καίνε, για να μη δώσουν έκταση σε ένα πρόβλημα που ήδη είναι υπαρκτό. Τα αιωρούμενα σωματίδια εναποτίθενται κυρίως στις κυψελίδες των πνευμόνων και με την πάροδο του χρόνου μπορούν να επιφέρουν σοβαρές βλάβες στην υγεία».

Το ΚΕΕΛΠΝΟ αναφέρεται επίσης στο ευρωπαϊκό πολυκεντρικό πρόγραμμα ΑΡΗΕΑ (Air Pollution and Health: a European Approach), το οποίο κατέδειξε ότι παρατηρείται 0,6% αύξηση στην ημερήσια ολική θνησιμότητα, όταν τα ΡΜ10 είναι αυξημένα κατά 10μg/m3. Αυτή η επίδραση αφορά την ίδια ημέρα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και την επόμενη. Ειδικά για τους θανάτους από καρδιακές ή αναπνευστικές αιτίες, η παρατηρούμενη ημερήσια αύξηση είναι 0,6-0,8%. Σημειώνεται δε ότι αν ληφθούν υπόψη οι επιδράσεις 40 ημερών έκθεσης στα σωματίδια, τότε, για την ίδια αύξηση στα ΡΜ10, η αύξηση στην ολική θνησιμότητα είναι 1,6%, και ιδιαίτερα «εντυπωσιακή» στη θνησιμότητα από αναπνευστικές αιτίες, καθώς ανέρχεται στο 4,2%».

Μπροστά σ' αυτή την κατάσταση, το ΥΠΕΚΑ μελετά ακόμη δέσμη... προτάσεων, που αφορά, μεταξύ άλλων, την επιδότηση για τη μετατροπή των τζακιών σε ενεργειακά, τη διεύρυνση των κριτηρίων για ένταξη στο Πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ' Οίκον» και την εντατικοποίηση των ελέγχων στα υλικά καύσης...

«Η πολιτεία δεν μπορεί να παραμένει αδρανής ή να "μελετά"», τονίζει ο κ. Χατζηδάκης. «Από σήμερα κιόλας πρέπει να εφαρμόσει ουσιώδη μέτρα, άμεσης αποτελεσματικότητας, όπως: (α) Θέσπιση εθνικού ορίου συναγερμού για την αντιμετώπιση επεισοδίων ρύπανσης που οφείλονται στα σωματίδια. (β) Επανεξέταση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης, αλλά και ουσιαστική δίωξη της παράνομης διακίνησης των ντίζελ θέρμανσης και ναυτιλίας - μέτρο ζωτικής σημασίας, το οποίο το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης απορρίπτει ασυζητητί. (γ) Δημιουργία αξιόπιστου μηχανισμού για τον ουσιαστικό έλεγχο της, βάσει προδιαγραφών, ποιότητας των στερεών καυσίμων που διατίθενται στο εμπόριο».

(Ελευθεροτυπία, 26/1/2013)