Ν. Καρακατσάνη: Ακραίες οι διακυμάνσεις στα έσοδα των μπαταριών - Δομικά ζητήματα σε ΦΟΣΕ, τράπεζες και αλγορίθμους

Στην υψηλή μεταβλητότητα που παρουσιάζουν τα έσοδα των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στις ευρωπαϊκές αγορές καθώς και τις προκλήσεις που αναδύονται στα επιμέρους στάδια ανάπτυξής τους, αναφέρθηκε η Νεκταρία Καρακατσάνη, σε σχετικό πάνελ που διοργανώθηκε στο London School of Economics.  

Η μορφή του σχήματος στήριξης που εφαρμόζεται, η ύπαρξη μηχανισμού αποζημίωσης ισχύος (capacity mechanism), το ύψος των ενδοημερησίων διαφορών τιμών (spread) και η ευαισθησία του στις διακυμάνσεις των τιμών φυσικού αερίου,  καθώς και τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά εξισορρόπησης και τις επικουρικές υπηρεσίες, αποτελούν καθοριστικές παραμέτρους, οι οποίες προστίθενται στις δομικές ιδιαιτερότητες των ενεργειακών αγορών. 

Επιπρόσθετα, η σύγκριση εσόδων μεταξύ των assets που δραστηριοποιούνται στην ίδια αγορά (best vs. worst performers) αποκαλύπτει σημαντικές αποκλίσεις, της τάξης του 60% - 200%, αναδεικνύοντας την κρισιμότητα της στρατηγικής που εφαρμόζεται από τους κατόχους της αποθήκευσης. Εξίσου σημαντική είναι η συνεχής παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των τεχνικών παραμέτρων των έργων, με τα εργαλεία ΑΙ να συμβάλλουν καταλυτικά σε αυτό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ακραίων διακυμάνσεων εσόδων για τα έργα αποθήκευσης, αποτελεί το Ηνωμένο Βασίλειο. Την τελευταία διετία, τα έσοδα των μπαταριών εκτινάχθηκαν, στη συνέχεια βυθίστηκαν, και πλέον επανακάμπτουν δυναμικά, έχοντας καταγράψει μεταβλητότητα που ξεπερνά το 700% σε μηνιαία βάση. 

Επιπλέον, κρίσιμη είναι η έγκαιρη αναπροσαρμογή των προϊόντων στις βραχυπρόθεσμες αγορές, ώστε να ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των δικτύων στο νέο τοπίο. Ενδεικτικά, στην Αγγλία, ο επανακαθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών υπηρεσιών (όπως το quick reserve, που προβλέπει απορρόφηση και παροχή ενέργειας εντός ενός λεπτού) από τον Νοέμβριο του 2024, αποδέσμευσε νέες δυνατότητες για τις μπαταρίες, τετραπλασιάζοντας τα σχετικά έσοδα.  

Αντίστοιχες τάσεις διαπιστώθηκαν και στη Βόρεια Ευρώπη, με εστιασμένα προϊόντα που προσαρμόστηκαν στις τοπικές και ζωνικές διαφοροποιήσεις, επιλύοντας πιο αποτελεσματικά, θέματα ευστάθειας του δικτύου. 

Φυσικά, το φαινόμενο του κανιβαλισμού παραμένει υπαρκτό σε κάθε επιμέρους αγορά, με την αξία του arbitrage αλλά και των υπηρεσιών να υποχωρούν έντονα, καθώς εγκαθίστανται νέες μπαταρίες και οξύνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ τους.    

Από την σύνθετη εξίσωση δεν απουσιάζουν ούτε τα αλγοριθμικά ζητήματα. Το τελευταίο τρίμηνο για παράδειγμα, διαπιστώθηκε σε  τουλάχιστον 4 ευρωπαϊκές αγορές, ότι ο αλγόριθμος επίλυσης προέκρινε να κατανεμηθεί μια μονάδα 400 MW φυσικού αερίου, παρά 40 μπαταρίες των 10 MW, παρακάμπτοντας την συγκριτική υπεροχή των τεχνικών παραμέτρων στην δεύτερη περίπτωση. Η πηγή του προβλήματος δεν έχει ακόμη αποκωδικοποιηθεί πλήρως από τους Διαχειριστές. 

Εστιάζοντας στις σημαντικές εξελίξεις στην Ελλάδα, η κα. Καρακατσάνη ανέφερε ότι τα έργα αποθήκευσης που έχουν προκριθεί στους διαγωνισμούς στήριξης έχουν διασφαλίσει εγγυημένα έσοδα που τα καθιστούν βιώσιμα και συγχρόνως, συνοδεύονται από εύλογες τεχνικές υποχρεώσεις. 

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται αβεβαιότητα χρηματοροών. Ενδεικτικά, η συνήθης προσέγγιση ότι οι σταθμοί αποθήκευσης μπορούν να αντλούν το 60-70% των εσόδων τους αξιοποιώντας τις διαφορές τιμών (διενεργώντας arbitrage) και το 30-40%  από την εξισορρόπηση και τις επικουρικές υπηρεσίες (όπου το θεσμικό πλαίσιο δεν έχει οριστικοποιηθεί), αποτελεί μια παραδοχή που θεμελιώνεται στην υφιστάμενη λειτουργία των αγορών.  

Οι προσομοιώσεις δηλαδή για τις πηγές εσόδων (το λεγόμενο revenue stacking), δεν λαμβάνουν υπόψη πραγματικά δεδομένα, που να αντανακλούν τη λειτουργία των μπαταριών, καθώς αυτή δεν έχει ακόμη ξεκινήσει. Και αυτό συνεπάγεται εξ’ ορισμού, περιορισμούς στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων, που αντιμετωπίζονται με πρόσθετα σενάρια και αναγωγές.  

Όπως είναι φυσικό, τα σημεία που δεν έχουν ακόμη διευκρινιστεί στο θεσμικό πλαίσιο έχουν αυξημένη βαρύτητα για τα επενδυτικά σχέδια αποθήκευσης εκτός διαγωνισμών, η βιωσιμότητα των οποίων συναρτάται άρρηκτα με την θέσπιση μηχανισμού ισχύος.    

Αναφορικά με την τραπεζική χρηματοδότηση, αξίζει να τονιστεί ότι, σε αντιδιαστολή με τα έργα ΑΠΕ, που η αξιολόγησή τους αποτελούσε μια τυποποιημένη διαδικασία, προσθέτοντας ένα κόστος 200-250 ευρώ στον φάκελο της αίτησης, η αξιολόγηση ενός σταθμού αποθήκευσης απαιτεί λεπτομερή μοντελοποίηση και ένα ευρύτατο φάσμα παραδοχών. Ανάγεται δηλαδή, σε μια ενδελεχή οικονομοτεχνική μελέτη, που μπορεί να κοστίζει περί τα 10.000 ευρώ, ενσωματώνοντας ακόμη και παραμέτρους με γεωπολιτική διάσταση. 

Επιπλέον, οι παραδοχές των μελετών δεν είναι απαραίτητα συγκρίσιμες μεταξύ έργων ή τραπεζών, και αυτή η ετερογένεια είναι ένας πρόσθετος παράγοντας που μπλοκάρει την δανειοδότηση των έργων αποθήκευσης. Ενδεχομένως, κάποια τυποποίηση των μελετών, στον βαθμό του εφικτού, να επιτάχυνε την συγκριτική αξιολόγηση επενδυτικών σχεδίων στο παρόν στάδιο.  

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης, να προσδιοριστεί η οντότητα του aggregator της αποθήκευσης, αν δηλαδή καθοριστούν ειδικοί ΦΟΣΕ για την αποθήκευση ή αν οι μπαταρίες ενταχθούν στα χαρτοφυλάκια των ΦΟΣΕ ΑΠΕ, όπου θα προστεθεί η δυνατότητα υποβολής καθαρών θέσεων. Καθώς οι ΦΟΣΕ στη χώρα μας προέρχονται κατεξοχήν από καθετοποιημένους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, τυχόν ασυμμετρίες μπορεί αντίστοιχα, να οξυνθούν ή να εξομαλυνθούν, ανάλογα με τις ρυθμιστικές παραμέτρους και τις ασφαλιστικές δικλείδες που θα θεσπιστούν.    

Συμπερασματικά, ακόμη κι αν είχε ολοκληρωθεί σήμερα ένα έργο αποθήκευσης στη χώρα μας, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη, καθώς δεν έχουν αποκρυσταλλωθεί σημαντικές λεπτομέρειες του θεσμικού πλαισίου. Η δημόσια διαβούλευση που βρίσκεται σε εξέλιξη για τη συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης στην αγορά εξισορρόπησης αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο, καθώς θα διευκρινίσει θεμελιώδη ζητήματα του ρυθμιστικού πλαισίου, ενισχύοντας αισθητά την επενδυτική ορατότητα. Ο ενεργός ρόλος των Διαχειριστών και η εξοικείωση των τραπεζών με το προφίλ χρηματοροών των μπαταριών, συνιστούν επίσης, κομβικά ζητούμενα, ώστε να αποδεσμευτεί η αξία της αποθήκευσης και τα οφέλη που απορρέουν για τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους. 

Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας και τις νέες τεχνολογίες.