Η Ελλάδα στο επίκεντρο της ενεργειακής ανασυγκρότησης

Η χρονιά που πέρασε, αναμφίβολα μας έφερε αντιμέτωπους με πολύ μεγάλες προκλήσεις. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία και οι νέες εντάσεις στη Μέση Ανατολή κατέστησαν σαφές ότι τόσο η ενεργειακή μετάβαση, όσο και η ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης, συνδέονται στενά με τις γεωπολιτικές ισορροπίες και συνοδεύονται από ένα πολύ μεγαλύτερο κόστος από ότι συχνά εκτιμούσαν προηγούμενες, απλουστευμένες αναλύσεις. Σε μια νέα παγκόσμια πραγματικότητα υπό διαμόρφωση, οι διεθνείς ανταγωνισμοί μετουσιώνονται ακόμα και σε πολεμικές συγκρούσεις και η παγκοσμιοποιημένη οικονομία συνταράσσεται από διαδοχικές και αλληλένδετες κρίσεις και προκλήσεις (πανδημική και παγκόσμια οικονομική κρίση, κρίση τιμών ενέργειας, πληθωριστική κρίση, κρίση ασφάλειας ενεργειακής τροφοδοσίας, κίνδυνος επισιτιστικής κρίσης και Ευρωπαϊκής οικονομικής ύφεσης). Η ανάγκη μετάβασης σε ένα πολύ πιο καθαρό ενεργειακό μείγμα για να διασφαλίσουμε ένα βιώσιμο περιβάλλον παραμένει αδιαμφισβήτητη, και ακόμα πιο επιτακτική, όπως προκύπτει και από την απόφαση της COP28, η οποία καλεί όλους να επιταχύνουν τη δράση σε αυτήν την κρίσιμη δεκαετία, προκειμένου να επιτευχθεί η ουδετερότητα άνθρακα το 2050. 

Η νέα πρόκληση για όλους θα είναι οι οικονομικοί όροι με τους οποίους θα επιτευχθεί η ενεργειακή μετάβαση. Οι οικονομικοί όροι που θα προκρίνουμε, θα καθορίσουν και την ταχύτητα της μετάβασης. Αντιμέτωποι με τις επιλογές μας, θα κληθούμε να αποφασίσουμε για το πώς θα διευκολύνουμε την υλοποίηση νέων έργων, μειώνοντας τη γραφειοκρατία και τα περιττά κόστη, πώς θα εκμεταλλευτούμε τις υπάρχουσες οικονομοτεχνικές συνέργειες για να διατηρήσουμε το κόστος χαμηλά, πώς θα προκρίνουμε τους ρεαλιστικά υλοποιήσιμους στόχους για να μειώσουμε τη σπατάλη πόρων και πώς θα αυξηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις που απαιτούνται. 

Στο υπό διαμόρφωση νέο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο, η Ελλάδα φαίνεται να κατέχει μια προνομιακή θέση, δυσανάλογη του μεγέθους της. Χάρη στα γεωγραφικά της χαρακτηριστικά και τις σωστές επιλογές για ανάπτυξη σημαντικών ενεργειακών υποδομών, η χώρα μας συχνά αναφέρεται ως ένας ενεργειακός κόμβος. Ένας σημαντικός κόμβος για τη διαμετακόμιση ενέργειας προς την Ευρώπη, μέσα από το εκτεταμένο δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου και τις διεθνείς συνδέσεις, καθώς και τα σημαντικά έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων που αναπτύσσονται και θα αναπτυχθούν. Όμως, η Ελλάδα φαίνεται να διαθέτει αξιοσημείωτες προοπτικές, να μπορεί να μετατραπεί και σε σημαντικό παραγωγό ενέργειας. Λαμβάνοντας υπόψη μας το αδιαμφισβήτητο δυναμικό σε αιολική και ηλιακή ενέργεια που διαθέτουμε και τα δυνητικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, η Ελλάδα οφείλει να οραματιστεί την αναβάθμιση της σε σημαντικό παραγωγό και ενδεχομένως και εξαγωγή ενέργειας. 

Η προοπτική αυτή, δηλαδή η Ελλάδα να διαθέτει πολύ σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με τη διαθεσιμότητα (α) υποδομών μεταφοράς, (β) έργων μόνιμης γεωλογικής αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και (γ) μεγάλης κλίμακας υπέρακτιων αιολικών πάρκων, προσδίδει στη χώρα μας μοναδικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Τα έργα αυτά λειτουργούν αλληλοσυμπληρωματικά, προσφέρουν ελκυστικές τεχνικές και οικονομικές συνέργειες και βασίζονται σε μια κοινή εφοδιαστική αλυσίδα, που μπορεί να έχει τη βάση της στην Ελλάδα και να εξυπηρετεί όχι μόνο τα εγχώρια έργα, αλλά και έργα της ευρύτερης περιοχής. 

Σήμερα, ως ΕΔΕΥΕΠ, έχοντας εξασφαλίσει την απαραίτητη και ξεκάθαρη πολιτική στήριξη της πολιτείας, διευρύνουμε τον κύκλο των ενδιαφερόμενων επενδυτών σε όλους τους πυλώνες δραστηριοποίησής μας, δημιουργώντας παράλληλα συνθήκες συνεργασίας σε κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Τη διετία 2022-2023, οι μισθώτριες εταιρείες ExxonMobil, Helleniq Energy και Energean, αυξήσαν κατά 150% τις επενδύσεις τους στο πρόγραμμα εξερεύνησης κοιτασμάτων φυσικού αερίου της χώρας, ξεπερνώντας κατά πολύ τις συμβατικές τους υποχρεώσεις – καλύπτοντας μια έκταση μεγαλύτερη των 12  χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, δηλαδή 11 φορές μεγαλύτερη της έκτασης που χαρτογραφήθηκε με τις δύο προηγούμενες έρευνες την περίοδο 2013-2021, καθώς προχωρούν με σταθερούς ρυθμούς ολοκληρώνοντας και τα υπολειπόμενα ερευνητικά προγράμματα. Η πρωτοφανής για τα Ελληνικά δεδομένα και αξιοσημείωτη σε διεθνές επίπεδο ταχύτητα ολοκλήρωσης των ερευνητικών προγραμμάτων, συντελέστηκε υπερβαίνοντας ταυτόχρονα τα καλύτερα διεθνή πρωτόκολλα προστασίας του περιβάλλοντος και της θαλάσσιας ζωής. Παράλληλα, στο πλαίσιο  εκπόνησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων (ΥΑΠ) το οποίο έχει ήδη κατατεθεί προς έγκριση, έχουμε ξεκινήσει γύρo επαφών με πολλά επενδυτικά σχήματα, που αποτελούν κατά βάση συμπράξεις μεταξύ ελληνικών και διεθνών εταιρειών ενέργειας με εκπεφρασμένο ενδιαφέρον συμμετοχής στους διαγωνισμούς δημοπράτησης αδειών έρευνας.

Το εθνικό σχέδιο για την ανάπτυξη ΥΑΠ αποτελεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη της περιβαλλοντικές και κοινωνικές παραμέτρους, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την οικονομική προσιτότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού. Επιπρόσθετα, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών, ολοκληρώσαμε και μια σχετική μελέτη που αναλύει τα ευρύτερα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η ελληνική οικονομία από την ανάπτυξη ΥΑΠ. Συνοπτικά, αναφέρουμε ότι η εγκατάσταση ΥΑΠ μπορεί να ενισχύσει το ΑΕΠ της χώρας έως και 1,9 δισ. ευρώ και να στηρίξει την απασχόληση, δημιουργώντας έως και 44.400 θέσεις εργασίας ετησίως την περίοδο 2024-2050. Θα πρέπει ακόμα να επισημάνουμε ότι ως εταιρεία διαθέτουμε σημαντική τεχνογνωσία αναφορικά με τις υπεράκτιες δραστηριότητες και συμβάσεις παραχώρησης. Με βάση την εμπειρία μας, είμαστε σε θέση να βεβαιώσουμε ότι η έρευνα για υπεράκτια αιολικά πάρκα θα διεξαχθεί με έμφαση στην ασφάλεια σε εθνικό επίπεδο, με σεβασμό στο περιβάλλον και προς όφελος της κοινωνίας.

Όλες αυτές οι εξελίξεις θέτουν τις βάσεις για την προσέλκυση επενδύσεων μεγάλης κλίμακας και τη δημιουργία υπεραξίας για τη χώρα, καθώς δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για οικονομικά ανταγωνιστικά έργα συμβατά με τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης. Έργα με προοπτική να προσφέρουν κρίσιμες λύσεις για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Την προοπτική η χώρα μας να αναπτύξει ένα ισορροπημένο και εξαγωγικό ενεργειακό σύστημα, οφείλουμε συνεπώς να τη δούμε και να την προβάλλουμε και ως μια ρεαλιστική και δυνητικά πολύ ανταγωνιστική Ευρωπαϊκή λύση. 

Η ΕΔΕΥΕΠ αποτελεί ένα από τα πολλά αισιόδοξα παραδείγματα ελληνικών κρατικών εταιρειών που ανταποκρίνονται στο ύψος των περιστάσεων. Η πρόκληση που καλείται τώρα να αντιμετωπίσει είναι η διασφάλιση της απρόσκοπτη λειτουργίας της. Οι νέες συνθήκες  επιβάλλουν να ληφθούν άμεσα οι απαραίτητες εγκρίσεις από τα αρμόδια όργανα ώστε η ΕΔΕΥΕΠ να ξεπεράσει τα στενά όρια λειτουργίας μιας δημόσιας επιχείρησης, προκειμένου να εκπληρώσει τη διευρυμένη πλέον – και τόσο σημαντική για τη χώρα - αποστολή της.

Αναμφίβολα το 2024 και τα αμέσως επόμενα έτη θα καθορίσουν τους όρους, με τους οποίους θα υλοποιηθεί η ενεργειακή μετάβαση και η χώρα μας έχει όλες τις προοπτικές να συμμετάσχει ενεργά και καθοριστικά σε αυτές τις εξελίξεις.  Γι’ αυτό θα πρέπει όλοι να εστιάσουμε στη μεγάλη εικόνα – ένα καλοσχεδιασμένο, ρεαλιστικό και ευέλικτο εθνικό σχέδιο ενεργειακής μετάβασης, το οποίο θα μετασχηματίσει την Εθνική μας οικονομία.

* Ο κ. Αριστοφάνης Στεφάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ)

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2024.