Skip to main content
Menu
English edition

Οι διατάξεις του νέου πολυνομοσχεδίου για τον «Μεταβατικό Μηχανισμό Αποζημίωσης Ευελιξίας»: Κρίσιμη παρέμβαση για την ελληνική ενεργειακή αγορά

Την 22η Μαΐου 2016 ψηφίστηκε από την Βουλή το νομοσχέδιο με τίτλο «Επείγουσες διατάξεις για την εφαρμογή της Συμφωνίας Δημοσιονομικών Στόχων και Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων και άλλες διατάξεις», το οποίο περιλαμβάνει μια σειρά ρυθμίσεων κομβικής σημασίας για την ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται και το άρθρο 150 του ανωτέρω νομοσχεδίου, το οποίο προβλέπει την αναθεώρηση του ν. 4001/2011 επί τω σκοπώ της διασφάλισης της μακρόχρονης διαθεσιμότητας επαρκούς ευέλικτης ισχύος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και της διαφύλαξης της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας δια της θέσπισης ενός «Μεταβατικού Μηχανισμού Αποζημίωσης Ευελιξίας».

Ο σχεδιασμός του εν λόγω Μηχανισμού πραγματοποιήθηκε επί τη βάσει των «Κατευθυντήριων Γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς περιβάλλοντος και ενέργειας 2014-2020» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Επίσημη Εφημερίδα C 200/1, 28.6.2014), δυνάμει των οποίων καθορίστηκαν οι αρχές που θα πρέπει να διέπουν τις ενισχύσεις στον τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος προκειμένου αυτές να θωρούνται συμβατές με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 107 παρ. 3 στοιχ. γ’ της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνεπεία τούτου, οι αρμόδιες εθνικές αρχές, ήτοι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) και η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ), διαβουλεύθηκαν εκτενώς με τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε ο σχεδιασμός του νέου πλαισίου στήριξης του εθνικού δυναμικού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να μην εγείρει ζητήματα ασυμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο κρατικών ενισχύσεων και, κατ’ επέκταση, να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να επιβληθεί η υποχρέωση τυχόν ανάκτησης ποσών ενίσχυσης που καταβλήθηκαν στο παρελθόν σε εταιρείες δραστηριοποιούμενες στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πετρέλαιο, λιγνίτη και φυσικό αέριο, καθώς και υδροηλεκτρικές μονάδες.

Κατ’ αποτέλεσμα, κρίθηκε σκόπιμο να ανασταλεί η ισχύς του «Μηχανισμού Διασφάλισης Επαρκούς Ισχύος», ο οποίος εθεσπίζετο στα άρθρα 180 επ. του «Κώδικα Διαχείρισης του Ελληνικού Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας», και να διακοπεί η εφαρμογή του «Μεταβατικού Μηχανισμού Διασφάλισης Ισχύος», ο οποίος οριζόταν στα άρθρα 288 επ. του «Κώδικα Διαχείρισης του Ελληνικού Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας», καθώς και να ανασχεδιαστεί το πλαίσιο στήριξης του δυναμικού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας βάσει των νεότερων ενωσιακών προσεγγίσεων και λαμβάνοντας υπόψη τη «Μελέτη Επάρκειας Ισχύος του Ελληνικού Διασυνδεδεμένου Συστήματος για τα έτη 2015-2024», που υπέβαλε ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ). Οι σχετικές διεργασίες κατέληξαν στη συγκρότηση του παρόντος σχήματος, το οποίο κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εγκρίθηκε από αυτήν δυνάμει της υπ΄αριθμ. C(2016) 1791 final/31.3.2016 απόφασής της   (http://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/256426/256426_1751668_182_2.pdf. Για τις νομικές παραμέτρους της σχεδίασης του ΜΔΕΙ σε συσχέτιση με το κανονιστικό πλαίσιο περί ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων πρβλ. Α. Μεταξά, σε: Hancher, L./ De Hauteclocque, A./ Sadowska, M. (επιμ.), Capacity Mechanisms in the EU Energy Market: Law, Policy, and Economics, Oxford University Press, pp. 288-301, 2015).

Ο σκοπός του «Μεταβατικού Μηχανισμού Αποζημίωσης Ευελιξίας», η μέγιστη διάρκεια του οποίου θα είναι δώδεκα μήνες εκκινώντας από την 1η.5.2016, έγκειται στη διασφάλιση της ομαλούς μετάβασης σε ένα μόνιμο σχήμα ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ειδικότερα, υπό το νέο αυτό Μηχανισμό θα καταβάλλεται σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής αντάλλαγμα για τη διαθεσιμότητά τους προς παροχή της «υπηρεσίας ευελιξίας» στο Σύστημα Ηλεκτρικής Ενέργειας. Ως «υπηρεσία ευελιξίας» ορίζεται η ταχεία αύξηση ή μείωση της κατανεμόμενης ισχύος της μονάδας, ώστε να καλύπτει τη ζήτηση, ακολουθώντας τις Εντολές Κατανομής του Διαχειριστή. Επιλέξιμες μονάδες για την ένταξή τους στο Μηχανισμό και τη λήψη της σχετικής αποζημίωσης είναι αυτές που διαθέτουν την τεχνική ικανότητα ώστε, εντός τριών ωρών από την έκδοση σχετικής Εντολής Κατανομής του Διαχειριστή, να ακολουθούν, από θερμή κατάσταση, ένα γρήγορο κύκλο λειτουργίας, με ανταπόκριση μεγαλύτερη από ένα προκαθορισμένο κατώφλι, το οποίο αντιστοιχεί σε μετρούμενο ρυθμό μεταβολής της εξόδου της τουλάχιστον 8 MW/min και δυνατότητα απόκρισης για τουλάχιστον 3 συνεχόμενες ώρες. Βάσει των ανωτέρω τεχνικών στοιχείων, καταρχήν επιλέξιμες μονάδες για την ένταξη στον «Μεταβατικό Μηχανισμό Αποζημίωσης Ευελιξίας» θεωρούνται οι μονάδες τεχνολογίας αεριοστροβίλου ανοικτού και συνδυασμένου κύκλου, οι κατανεμόμενες υδροηλεκτρικές μονάδες, καθώς και η κατανεμόμενη μονάδα ΣΗΘΥΑ, για το μέρος της ισχύος της για το οποίο δεν αμείβεται από άλλο μηχανισμό στήριξης.

Η αποζημίωση που καταβάλλεται στις τελικώς επιλεγησόμενες μονάδες παραγωγής ορίζεται ως «Μοναδιαίο Τίμημα Πληρωμής Ισχύος» και προσδιορίζεται στο ποσό των 45 €/kW διαθέσιμης ισχύος για το ανωτέρω χρονικό διάστημα και με ανώτατο όριο καταβολής τα 15.000.000€ ανά μονάδα παραγωγής. Το μέγιστο συνολικό κόστος του Μηχανισμού ορίζεται σε 225.000.000€. Το ανωτέρω κόστος επιμερίζεται στους Εκπροσώπους Φορτίου, οι οποίοι το καταβάλλουν στον ΑΔΜΗΕ, ενώ ο ΑΔΜΗΕ, με τη σειρά του, το αποδίδει στους Παραγωγούς κατ’ αντιστοιχία με την πραγματική διαθεσιμότητα των μονάδων τους. Τέλος, για την ένταξη των καταρχήν επιλέξιμων μονάδων στο Μηχανισμό απαιτείται η υποβολή αίτησης προς τη ΡΑΕ, σύμφωνα με τη διαδικασία που θα καθορίσει η ίδια με απόφασή της και στη βάση του χαρακτήρα «κινήτρου» που οφείλουν να έχουν οι σχετικές χορηγηθησόμενες ενισχύσεις σύμφωνα με τις διατάξεις των Κατευθυντηρίων Γραμμών.

Τομεακή Έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους ΜΔΕΙ

Οι προεκτεθείσες διατάξεις του ψηφισθέντος νομοσχεδίου δέον όπως ιδωθούν υπό το πρίσμα της ευρύτερης συζήτησης που διεξάγεται γύρω από τις νομικορυθμιστικές διαστάσεις των μηχανισμών δυναμικότητας που έχουν ήδη θεσπισθεί ή πρόκειται να θεσπισθούν από τα Κράτη Μέλη της ΕΕ.  Ειδικότερα, την 29η Απριλίου 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκκίνησε σχετική τομεακή έρευνα με σκοπό να διαπιστωθεί το κατά πόσον οι εν λόγω μηχανισμοί δύνανται να συνεπάγονται αδικαιολόγητη ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων παραγωγών ή τεχνολογιών, δημιουργώντας έτσι εμπόδια στο διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας και, κατ’ επέκταση, προκαλώντας τη στρέβλωση του ανταγωνισμού εντός του πλαισίου της εσωτερικής αγοράς.

Για να εξακριβώσει το βάσιμο ή όχι των ανησυχιών αυτών, η Επιτροπή συγκέντρωσε κατά το περασμένο έτος έναν μεγάλο όγκο πληροφοριών σχετικά με τους υφιστάμενους καθώς και τους σχεδιαζόμενους μηχανισμούς δυναμικότητας σε 11 Κράτη Μέλη της ΕΕ (το Βέλγιο, την Κροατία, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και τη Σουηδία). Οι μηχανισμοί που εντοπίστηκαν, ταξινομήθηκαν σε δύο βασικές κατηγορίες, ήτοι στους στοχευμένους μηχανισμούς (υποβολή προσφορών για τη δημιουργία νέας δυναμικότητας, στρατηγικές εφεδρείες, στοχευμένες πληρωμές δυναμικότητας), οι οποίοι προβλέπουν πληρωμές μόνο για επιλεγμένες κατηγορίες παρόχων δυναμικότητας, και στους μηχανισμούς που καλύπτουν ολόκληρη την αγορά (μοντέλα κεντρικού αγοραστή, αποκεντρωμένες υποχρεώσεις, πληρωμές δυναμικότητας σε ολόκληρη την αγορά), στους οποίους μπορούν να συμμετέχουν κατ' αρχήν όλες οι κατηγορίες παρόχων δυναμικότητας. Οι μηχανισμοί που εμπίπτουν στις δύο αυτές κατηγορίες είναι δυνατόν να διακριθούν περαιτέρω σε επιμέρους υποκατηγορίες, τόσο βάσει ποσότητας, όσο και βάσει τιμής.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά πορίσματα της τομεακής έρευνας της Επιτροπής, τα οποία δημοσιεύθηκαν την 13η Απριλίου 2016 υπό μορφή ενδιάμεσης έκθεσης (http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-16-1367_en.htm), ο πιο διαδεδομένος τύπος μηχανισμού δυναμικότητας είναι η στρατηγική εφεδρεία, η οποία εντοπίστηκε σε οκτώ Κράτη Μέλη, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας και της Πολωνίας. Στον μηχανισμό της στρατηγικής εφεδρείας εντάσσονται μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και άλλα καθεστώτα παροχής δυναμικότητας που δεν συμμετέχουν στην αγορά χονδρικής αλλά διατηρούνται σε εφεδρεία ώστε να χρησιμοποιούνται από τον διαχειριστή του δικτύου μόνον σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης («καθεστώτα διακοψιμότητας»). Υποβολή προσφορών για τη δημιουργία νέας δυναμικότητας βρέθηκαν στη Γαλλία, την Ιρλανδία και το Βέλγιο, ενώ στοχευμένες πληρωμές δυναμικότητας βρέθηκαν στην Ιταλία, την Πολωνία, την Πορτογαλία και την Ισπανία.

Σύμφωνα με την ενδιάμεση έκθεση, τα Κράτη Μέλη θα πρέπει να είναι πιο σχολαστικά τόσο κατά την εκτίμηση της αναγκαιότητας εισαγωγής μηχανισμών δυναμικότητας όσο και κατά το στάδιο της εκτέλεσης, ώστε να διασφαλίζεται η οικονομική αποδοτικότητα του σχεδιασμού και η συμφωνία του με τους κανόνες ανταγωνισμού. Διαπιστώθηκε πως αρκετοί μηχανισμοί σχεδιάστηκαν δίχως πρότερη ενδελεχή εκτίμηση από τα Κράτη Μέλη σχετικά με την ύπαρξη προβλημάτων στην ασφάλεια εφοδιασμού. Επιπλέον οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν σπανίως είναι συγκρίσιμες και παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις με αποτέλεσμα να ενισχύεται ο εθνοκεντρικός χαρακτήρας των μηχανισμών δυναμικότητας και να παρεμποδίζεται η υιοθέτηση κοινής στάσης όσον αφορά την κατάσταση της επάρκειας, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη ανάληψης (κοινής) δράσης σε ενωσιακό ή περιφερειακό επίπεδο.

Όσον αφορά στο σχεδιασμό των εν λόγω μηχανισμών, παρατηρήθηκε πως στα περισσότερα Κράτη Μέλη (μεταξύ αυτών η Γερμανία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Ιρλανδία, η Πολωνία και η Πορτογαλία) η τιμή που δίδεται για τη δυναμικότητα δεν καθορίζεται μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών αλλά μέσω διοικητικών ή διμερών συμφωνιών μεταξύ των Κρατών Μελών, με αποτέλεσμα να μην αντικατοπτρίζει την πραγματική αξία της δυναμικότητας και να δημιουργείται έτσι κίνδυνος υπεραποζημίωσης και, συνεπώς, απαγορευμένης κρατικής ενίσχυσης του παρόχου. Επίσης, παρατηρήθηκε ότι πολλοί μηχανισμοί δυναμικότητας δεν επιτρέπουν τη συμμετοχή όλων των πιθανών παρόχων δυναμικότητας ή τεχνολογιών, γεγονός που περιορίζει τον ανταγωνισμό και είναι μη οικονομικά αποδοτικό. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι, σύμφωνα με την έρευνα της Επιτροπής, μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος ενός Κράτους Μέλους σπάνια δύνανται να συμμετάσχουν σε εθνικούς μηχανισμούς δυναμικότητας άλλου Κράτους Μέλους. Εξαίρεση αποτελούν το Βέλγιο, η Γερμανία και η Ιρλανδία.

Παρά το γεγονός ότι η επιλογή ενός μοντέλου μηχανισμού εξαρτάται από το πρόβλημα επάρκειας της κατ΄ ιδίαν αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, από την έρευνα της Επιτροπής φαίνεται να προκύπτει ως γενικότερο συμπέρασμα ότι ο καθορισμός της τιμής της αποζημίωσης μέσω ανοιχτών ανταγωνιστικών διαδικασιών δύναται να αποφέρει τα πιο οικονομικά αποδοτικά αποτελέσματα. Συνεπώς, τα μοντέλα μηχανισμών που καλύπτουν ολόκληρη την αγορά πιθανώς αποτελούν την καταλληλότερη επιλογή στην περίπτωση κατά την οποία το πρόβλημα στην αγορά εντοπίζεται σε μία γενικευμένη έλλειψη δυναμικότητας. Σε κάθε περίπτωση, οι μηχανισμοί δυναμικότητας θα πρέπει να σχεδιάζονται πολύ προσεκτικά, αποδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στους διαφανείς και ανοιχτούς κανόνες συμμετοχής προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν τυχόν δυσμενείς επιπτώσεις στην Ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.  

Τα Κράτη Μέλη, οι φορείς που δραστηριοποιούνται στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και το ευρύτερο κοινό μπορούν να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με την ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής έως την 6η Ιουλίου 2016, ενώ η τελική έκθεση επί της τομεακής έρευνας θα δημοσιευθεί εντός του έτους.

Επιμέλεια στήλης: «Μεταξάς & Συνεργάτες – Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι» (www.metaxaslaw.gr)



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα