Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Ελλάδα και Ιράν: Δύο παλιοί φίλοι που μπορούν να αλλάξουν την ενεργειακή γεωπολιτική της ΝΑ. Ευρώπης

Η Ελλάδα και το Ιράν είναι σε θέση να μοιράζονται  πολύ περισσότερα από το βάρος των σκληρών διαπραγματεύσεων που υπόκεινται τα τελευταία χρόνια. Την τελευταία τριαντακονταετία λοιπόν, τα δύο έθνη έχουν απολαύσει εξαιρετικές διπλωματικές σχέσεις στους τομείς της ενέργειας, της ασφάλειας, της εκπαίδευσης αλλά και του πολιτισμού. Ιστορικά, η Ελλάδα έχει αποτελέσει γέφυρα μεταξύ της ΕΕ και του Ιράν, αλλά και μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Το Ιράν, από την άλλη πλευρά κατείχε την πρώτη θέση μεταξύ των προμηθευτών πετρελαίου στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2006-2011, ενώ της παρείχε εξαιρετικά ευνοϊκούς πιστωτικούς όρους της τάξεως του 35 τοις εκατό - μια μεγάλη οικονομική βοήθεια προς την Ελλάδα.

Αυτή η έμμεση χρηματοδοτική ενίσχυση συνεχίστηκε μέχρι την εκκίνηση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν από την ΕΕ στο Ιράν, και την απαγόρευση εισαγωγής ιρανικού πετρελαίου το 2012. Μια πολιτική απόφαση, με σκοπό να ασκηθεί πίεση στο Ιράν όσον αφορά την υποψίες συγκεκαλυμμένης επιδίωξης ανάπτυξης πυρηνικού οπλισμού. Οι τρέχουσες θετικές εξελίξεις στο μέτωπο αυτό, θα μπορούσαν να παρέχουν στην Ελλάδα και το Ιράν μια σπάνια ευκαιρία για την ενίσχυση της διμερής τους συνεργασίας, η οποία θα μπορούσε να διαδραματίσει στρατηγικό ρόλο στην περιοχή της ανατολικής Μεσόγειου.

Την περασμένη εβδομάδα, ο Ιρανός πρόεδρος Χασάν Ρουχανι επιβεβαίωσε  την άποψη αυτή, δηλώνοντας ότι δε βλέπει κανένα εμπόδιο για την ενίσχυση των διμερών σχέσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και το Ιράν, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα τις άφθονες δυνατότητες της Ελλάδας σε διάφορους τομείς, ζητώντας παράλληλα την προώθηση της οικονομικής συνεργασίας μεταξύ της Τεχεράνης και της Αθήνας. Η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του νεοδιορισθέντα πρέσβη στην Τεχεράνη, Γεώργιου Αυφαντή, απάντησε ότι «το Ιράν είναι μια χώρα κλειδί στην περιοχή και η Αθήνα είναι αποφασισμένη να είναι φίλος και στρατηγικός εταίρος της Τεχεράνης».

Συνεπώς δημιουργείται το ερώτημα για το πού πρέπει να επικεντρώνονται  τα συμφέροντα μίας συνεργασίας μεταξύ της Ελλάδας και του Ιράν; Στον ενεργειακό τομέα φυσικά, αλλά για να αναπτυχθεί αυτή η σύνδεση, η κατάσταση κάθε χώρας πρέπει να εξεταστεί χωριστά.

Ελλάδα

Η Ελλάδα υποφέρει από μία δεινή οικονομική και κοινωνική κατάσταση, ενώ οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της χώρας και των πιστωτών της βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο τους από το 2010 (όταν ζητήθηκε από την Ελλάδα διεθνής οικονομική βοήθεια και υπογράφηκε το πρώτο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής της), παρόλα αυτά, η ελπίδα δεν έχει χαθεί.

Έτσι λοιπόν φιλοδοξεί να γίνει ένας στρατηγικός ενεργειακός παράγοντας στην περιοχή, καθώς αποσκοπεί να γίνει μια χώρα διέλευσης, αλλά και παραγωγός φυσικού αερίου για την ευρωπαϊκή αγορά. Αυτό θα της επιτρέψει να αναλάβει το ρόλο του ρυθμιστή των εισαγωγών φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ρόλος του οποίου η σημασία αναβαθμίζετε ραγδαία συνδυαστικά με μια πιθανή εγχώρια παραγωγή. Η χώρα αποσκοπεί να επιτύχει τους παραπάνω στόχους με τους ακόλουθους τρόπους:

Πρωταρχικά, μέσω του Trans Adriatic Pipeline (TAP), ο οποίος θα συνδεθεί με τον Trans Anatolian Pipeline (TANAP) στα Ελληνικό-Τουρκικά σύνορα. Ο TAP θα διασχίσει τη Βόρεια Ελλάδα, την Αλβανία και την Αδριατική Θάλασσα πριν φτάσει στα παράλια της νότιας Ιταλίας, για να συνδεθεί στο ιταλικό δίκτυο φυσικού αερίου. Η κατασκευή του TAP είναι προγραμματισμένη να ξεκινήσει το αργότερο τον Μάιο του 2016. Το έργο αυτό θα ανοίξει ουσιαστικά το Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου και είναι σχεδιασμένο να μεταφέρει αρχικά 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου ετησίως από την Κασπία Θάλασσα στην Ευρώπη μέχρι το 2020.

Στη συνέχεια η Ελλάδα προτίθεται να αξιοποιήσει τους πόρους της, δίνοντας στους επενδυτές μια επέκταση να υποβάλουν τις προσφορές τους για τα 20 υπεράκτια μπλοκ στο Ιόνιο Πέλαγος και στη θάλασσα νότια της Κρήτης.

Τέλος, η ανάληψη της εξουσίας από τη αριστερή κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα έχει ανοίξει νέους διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα και μέσω αυτών και τη συζήτηση για ένα νέο αγωγό φυσικού αερίου, τον Turkish Stream. Έργο το οποίο προτείνεται να μεταφέρει 63 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως από την Ρωσία στα ελληνικά σύνορα, περνώντας από τη Μαύρη Θάλασσα και διασχίζοντας Τουρκικά εδάφη. Η κατασκευή του στοχεύει να ξεκινήσει πριν από το τέλος του 2016. Το μετονομασμένο αυτό έργο της Ρωσίας προβλέπει επίσης την ανάπτυξη ενός κόμβου φυσικού αερίου στα  Ελληνοτουρκικά σύνορα.

Ιράν

Στις 2 Απριλίου, το Ιράν και το Ε3 + 3 κατέληξαν σε συμφωνία-πλαίσιο που θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή τη σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν πριν από την τελική συμφωνία της 30ης Ιουνίου. Αυτό θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να προχωρήσει με τα σχέδια της για την προμήθεια υδρογονανθράκων στις ευρωπαϊκές αγορές από το πεδίο φυσικού αερίου South Pars (που αντιπροσωπεύει περίπου το 35% του συνολικού όγκου του αερίου που παράγεται από το Ιράν). Η πρόθεση αύτη γίνεται ξεκάθαρη μέσα από τη δήλωση του ΥΠΕΞ του Ιράν Javad Zarif, ο οποίος εξέφρασε την πεποίθησή του ότι η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να χρησιμεύσει ως μια αξιόπιστη και σταθερή εταίρος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όσον αφορά τις ανάγκες της για φυσικό αέριο. Όπως είπε, «Το Ιράν, όπως και η Ρωσία, κατέχει στην διάθεση του τους πόρους που απαιτούνται για την παροχή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη».

Σύμφωνα με την ετήσια έκδοση στατιστικών της BP, το Ιράν διαθέτει αποδεδειγμένα τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, εκτιμώμενα στα 33,8 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (TCM). Συγκριτικά τα αποθέματα της Ρωσίας είναι οριακά χαμηλότερα και συγκεκριμένα στα 31,3 TCM. Δεν είναι δύσκολο για οποιονδήποτε αναλυτή της αγοράς, να διαπιστώσει ότι η καλύτερη στρατηγική για την εκμετάλλευση τον πόρων του Ιράν είναι η προώθηση τους προς τις Ευρωπαϊκές αγορές μέσω ενός χερσαίου αγωγού που θα συνδέετε αρχικά με τον αγωγό TANAP. Η  κυβέρνηση του ΑΚΡ της Τουρκίας διατηρεί πολύ καλές σχέσεις με το Ιράν, στο επίπεδο της ενέργειας, παρά τις διεθνείς κυρώσεις με στόχο την αποδυνάμωση του χρηματοπιστωτικού τομέα και την πρόληψη του Ιράν από την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Το 2013 το 25% της ζήτησης φυσικού αέριου της Τουρκίας καλύφθηκε από το Ιράν μέσω της αμφιλεγόμενης συμφωνίας μεταξύ των δυο κυβερνήσεων  που είναι γνώστη ως «αέριο για χρυσό». Η Τουρκία έχει μία ακόρεστη ζήτηση για ενέργεια, και η χαλάρωση των ιρανικών κυρώσεων βοήθησε την στρατηγική της στο να αποτελέσει ενεργειακό κόμβο, λαμβάνοντας προμήθειες φυσικού αερίου από τους κύριους διεθνείς προμηθευτές όπως η Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και ενδεχομένως το Ιράν, το Ιράκ και το Τουρκμενιστάν.

Σύμφωνα με το  Rovnag Abduallayev, επικεφαλής της κρατικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων του Αζερμπαϊτζάν (SOCAR), μετά την άρση των κυρώσεων εναντίον του Ιράν, η σημασία του TANAP θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Για τις μελλοντικές εξαγωγές φυσικού αερίου από το Ιράν, η Δια-Ανατολική Οδός (Trans Anatolian Line) θα είναι η μόνη εμπορικά βιώσιμη επιλογή για να το προσχωρήσει στις παγκόσμιες αγορές. Καθώς οποιαδήποτε λύση υγροποιημένου φυσικού αερίου θα φέρει το Ιράν αντιμέτωπο με άλλους διεθνείς παραγωγούς, όπως το Κατάρ, την Αυστραλία όπως ακόμα και τις ΗΠΑ. Επιπλέον, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας, Τανέρ Γιλντίζ, άφησε να εννοηθεί ότι το Ιράν θα μπορούσε να αγοράσει μετοχές στον TANAP, αφού όμως πρώτα τηρηθούν ορισμένες εμπορικές συνθήκες. Οι μέτοχοι του TANAP  περιλαμβάνουν την SOCAR με 58 τοις εκατό των μετοχών, την τουρκική κρατική εταιρεία  Botas  με 30 τοις εκατό των μετοχών και τη βρετανική εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου της BP με 12 τοις εκατό των μετοχών.

Συμπεράσματα

Οι ενεργειακές σχέσεις και η συνεργασία ανάμεσα στην Ελλάδα και το Ιράν θα αποδειχθούν δύσκολες, παρά την πολιτική βούληση και των δύο εθνών. Οι επιπλοκές αυτής της σχέσης προέρχονται σήμερα από τους τρίτους παράγοντες. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ προσπαθεί να απεμπλακεί από την υπερβολική εξάρτηση της από το Ρωσικό φυσικό αέριο και έχει προγραμματιστεί να το κάνει κυρίως μέσω του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου. Σε περίπτωση που οι ποσότητες ιρανικού φυσικού αερίου γίνουν μέρος της εξίσωσης, θα ήταν μια πιθανή εναλλακτική λύση στην διαφοροποίηση των προμηθευτών ενέργειας της Ευρώπης. Γεγονός το οποίο μπορεί να δώσει μια διαφορετική μορφή στην γεωπολιτική εικόνα της περιοχής. Το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ανταγωνιστή για το ρωσικό φυσικό αέριο στην αγορά ενέργειας της ΕΕ και σε συνδυασμό με τον όγκο του Αζερμπαϊτζάν, θα αποδυνάμωνε τον έλεγχό της Μόσχας στους κύριους σύμμαχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Δεν αποτελεί μυστικό ότι πολλοί στη διεθνή κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανιών, βλέπουν το ρόλο του Ιράν ως το επόμενο μεγάλο πρωτοσέλιδο στα θέματα της παγκόσμιας ενέργειας.

Παρ 'όλα αυτά, το Ιράν θα θελήσει να κρατήσει μια ισορροπία, αφού οι σχέσεις του με τη Ρωσία είναι πάρα πολύ σημαντικές και η ζήτηση φυσικού αερίου στις ευρωπαϊκές αγορές εξασθενεί. Το Ιράν θα πρέπει να εξετάσει τόσο την Ευρώπη, όσο και τη δυνατότητα μεταφοράς αερίου της προς την Ανατολή. Περίπτωση η οποία θα μπορούσε να βρει την Ελλάδα σε θέση να λαμβάνει τις Ιρανικές εξαγωγές φυσικού αερίου με τη μορφή του υγροποιημένου μέσω της διώρυγας του Σουέζ [1]. Ωστόσο, η Ελλάδα θα προτιμούσε να παραλαμβάνει το Ιρανικό φυσικό αέριο μέσο του TANAP, όπως επίσης και να πρόσθετε σε αυτό Ρωσικούς όγκους φτάνοντας κατά μέσο όρο αυτό του Tourkish Stream. Ωστόσο, ένα πράγμα που συχνά παραβλέπεται είναι ότι σε μια τέτοια περίπτωση, θα πρέπει να κατασκευαστεί σημαντική υποδομή, έτσι ώστε να μπορούν να διοχετευθούν οι όγκοι αυτοί στις αγορές της ΕΕ, λόγω του ότι η Νοτιοανατολική Μεσόγειος δεν έχει την δυνατότητα να τους απορροφήσει.

Συνεπώς το γεγονός που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι ότι η Ευρώπη καταναλώνει περίπου 450 bcm  φυσικού αερίου ετησίως και εισάγει περίπου το 30 τοις εκατό από τη Ρωσία. Αυτό σημαίνει ότι εάν κάποιος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει τις μαθηματικές πράξεις, τότε θα διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει περίπτωση το ρωσικό φυσικό αέριο να μην παραμείνει ένα ουσιαστικό στοιχείο της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου για τα επόμενα χρόνια.

Τελειώνοντας με την τοποθέτηση της πίστης της στο Νότιο Διάδρομο, η ΕΕ θα μπορούσε να αντικαθιστά την εξάρτησή της στη Ρωσία, με μια νέα για την Τουρκία. Πέραν του TANAP, ένας αφημένος αριθμός αγωγών φυσικού αερίου υπάρχει περίπτωση να διέρχεται μέσα από τουρκικά εδάφη στα επόμενα έτη, αναβαθμίζοντας τον ρόλο της Τουρκίας σε ενεργειακό κόμβο. Η Τουρκία χωρίς αμφιβολία οδεύει προς την ανάληψη καθηκόντων ως  πύλη μεταξύ Ανατολής και Δύσης - μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών φυσικού αερίου στον κόσμο καθώς και των εισαγωγέων. Η Τουρκία θα είναι σε θέση να αποφασίζει και να υπαγορεύει ποια σχέδια κρίνει άξια της διέλευσης από το έδαφός της. Για το λόγο αυτό και για όσο διάστημα οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ παραμένουν κλειστές, η ΕΕ πρέπει να κρατήσει την Τουρκία υπόλογη για τις αποφάσεις που λαμβάνονται μέσω του «Ενεργειακού Διαλόγου Υψηλού Επιπέδου», μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ. Ο «Ενεργειακός Διάλογος Υψηλού Επιπέδου» εγκαινιάστηκε από τον υπουργό Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, Τανέρ Γιλντίζ, και τον Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ενεργειακή Ένωση, Maroš Šefčovič, στις 16 Μαρτίου του τρέχοντος έτους. Στην ουσία, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι η νομοθεσία της Τουρκίας παραμένει σύμφωνη με τα ευρωπαϊκά ενεργειακά κεκτημένα και ότι η Τουρκία δε θα υπερβεί τη νέα της θέση.

Σημειώσεις

1. Dr. Thrassy Marketos, EU Energy Geopolitics: The Potential Role of Iran and the Turkish Route, Natural Gas Europe, 13.12.2014.

* Ο Χρήστος Μπρακούλιας και ο Κωνσταντίνος Λεβογιάννης είναι αναπληρωτες επικεφαλής του Greek Energy Forum στις Βρυξέλλες.

Ο Δρ. Άγγελος Γκανούτας-Λεβέντης είναι Αντιπρόεδρος του Greek Energy Forum.

Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές και δεν αντανακλούν τις απόψεις του συνόλου του φόρουμ ή τις επιχειρήσεις που απασχολούν τους συγγραφείς.



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα