Συνέντευξη Φάμελλου στο energypress: Ναι στο target model, αλλά με μόνιμα ρυθμιστικά εργαλεία ελέγχου της αγοράς - Οι θέσεις για ΑΠΕ και οι "κόκκινες γραμμές" για υδρογονάνθρακες

Στη λειτουργία της αγοράς ενέργειας, τα υπερκέρδη των εταιρειών, τον σχεδιασμό του ΕΣΕΚ, αλλά και τη στρατηγική για την εξοικονόμηση και αποθήκευση ενέργειας, αναφέρθηκε ο τομεάρχης Περιβάλλοντος και Ενέργειας και βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Σωκράτης Φάμελλος, από το βήμα του 4ου Power & Gas Forum.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Διευθυντή του energypress, Θοδωρή Παναγούλη, άσκησε σφοδρή κριτική στην ενεργειακή πολιτική της κυβέρνησης, αντιπαραβάλλοντας το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ σε μια σειρά ζητήματα.

Όπως τόνισε μεταξύ άλλων, ο ΣΥΡΙΖΑ δεσμεύεται ως κορμός της επόμενης κυβέρνησης να πιέσει στην υιοθέτηση από την ΕΕ εργαλείων για τον αποτελεσματικό έλεγχο της αγοράς, στα πλαίσια του target model, για τον περιορισμό των υπερκερδών, αλλά και την αντιμετώπιση της ελλιπούς ρύθμισης.

Παράλληλα, αναφερόμενος στο νέο ΕΣΕΚ, επεσήμανε τη δέσμευση του κόμματός του στους στόχους της κλιματικής ουδετερότητας, καταλογίζοντας καθυστερήσεις και ασυνέπεια στην κυβέρνηση, όπου "λανθασμένα δέσμευσε την χώρα στο φυσικό αέριο για πολλά χρόνια".

Επιπλέον, έθεσε και τις βασικές αιχμές του ΣΥΡΙΖΑ, απέναντι στην υφιστάμενη πολιτική για την εξοικονόμηση ενέργειας και την αποθήκευση, χαρακτηρίζοντάς τις αμφότερες, συστατικά στοιχεία της ενεργειακής μετάβασης.

Παρατίθεται ολόκληρη η συνέντευξη:

Έχετε κάνει σκληρή κριτική όλους τους προηγούμενους μήνες, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική της κυβέρνησης εξασφαλίζει υπερκέρδη για τις εταιρείες και μεγάλες επιβαρύνσεις για τον καταναλωτή. Εν τέλει, όμως, είστε υπέρ μιας απολύτως ρυθμιζόμενης αγοράς ενέργειας ή εφόσον ξεπεράσουμε την κρίση, θεωρείτε ότι πρέπει να επιστρέψουμε στα προηγούμενα δεδομένα, με το target model και τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς και κώδικες;

Καταρχήν είναι δύσκολο να κάνουμε ακριβώς μια ενεργειακή συζήτηση, σε ένα οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο που βρίσκεται σε κρίση. Προσπερνώντας αυτό, κανένας κώδικας ή νομοθεσία δεν προβλέπει ότι το target model, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, είναι μία ανεξέλεγκτη αγορά, χωρίς έλεγχο και ρύθμιση.  Ωστόσο, η λειτουργία του στην Ελλάδα ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2020, από τον κύριο Χατζηδάκη χωρίς έλεγχο και ρύθμιση. Το target model και οποιαδήποτε αγορά οφείλει να λειτουργεί με διαφανείς κανόνες, ώστε να έχουμε τις χαμηλότερες τιμές και την πιο «πράσινη» μορφή ενέργειας προς όφελος των καταναλωτών, νοικοκυριών, μικρών και μεγάλων βιομηχανικών καταναλωτών. Εμείς από την πρώτη στιγμή που νομοθετήσαμε, πράγματι, το μοντέλο-στόχο (target model), είπαμε στην κυβέρνηση ότι χρειάζεται έλεγχο και ρύθμιση. Άρα προφανώς αυτή είναι η θέση μας.

Τί είναι αυτό, δηλαδή, που δεν έγινε στην αγορά;

Θα μείνω στην αγορά ενέργειας, παίρνοντας το παράδειγμα των διμερών συμβολαίων, της στήριξης στη βιομηχανία και του ελέγχου στο κέρδος. Αυτά τα εργαλεία δεν υπήρχαν, ενώ και η ΕΕ τώρα διστάζει να τα ενσωματώσει. Θέλω να πω ότι μια προοδευτική κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ μετά τις εκλογές, θα πιέσει την Ευρώπη ώστε αυτά να εφαρμοστούν στα πλαίσια του target model. Τόσο η «θεραπεία» των στρεβλώσεων του τρόπου λειτουργίας της αγοράς που ανέδειξε η κρίση, όσο και η αναγκαιότητα «εργαλείων» που θα ελέγχουν ή θα διασφαλίζουν εύλογα κέρδη και όχι υπερκέρδη Αυτό νομίζω είναι εφικτό βλέποντας άλλες αγορές, αλλά και την ελληνική. Δεν μπορεί κανείς να δεχτεί ότι 3,5 δισ. ευρώ από το ρεύμα έχουν πάει στις τσέπες λίγων και 2,5 δισ. στα διυλιστήρια. Εμείς λέμε ότι η αγορά πρέπει να φτιαχτεί για τους καταναλωτές, μικρούς ή μεγάλους, ώστε να έχουν «πράσινη» ενέργεια σε προσιτή τιμή. Δεν μπορεί να υπάρχει "παίκτης" ή πολιτικός που να μη θέλει μια τέτοια αγορά στην Ελλάδα.

Τα υπερκέρδη έχουν παραχθεί με τις πλάτες της κυβέρνησης Μητσοτάκη πάνω στις πλάτες των καταναλωτών και δεν έχουν, ακόμη τουλάχιστον, φορολογηθεί. Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε νομοθετική ρύθμιση για να μαγειρέψει τον υπολογισμό τους, γιατί δεν είναι δυνατό τα 2,2 δισ. να γίνονται 400 εκατ. ευρώ.

Παράλληλα, έχει παρατείνει την είσπραξή τους, αφού έπρεπε να προχωρήσει εδώ και 6 μήνες, ενώ έφερε ρύθμιση για να μην εφαρμόσει την φορολόγηση στην προμήθεια. Η αξιοπιστία της ελληνικής αγοράς έχει καταρρακωθεί από μία κυβέρνηση που άλλα λέει και άλλα κάνει. Προσπαθούμε, αλλά είναι πολύ δύσκολο να βρούμε κάτι θετικό στην ενεργειακή πολιτική που υλοποιείται σήμερα

Δεν βρίσκετε κάτι θετικό δηλαδή;

Ειλικρινά κάνοντας ένα απολογισμό, αν σκεφτούμε από την απουσία του ΕΣΕΚ, την ακραία ακρίβεια, τα υπερκέρδη, την καθυστέρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, την υπερθέρμανση και φούσκα στις ΑΠΕ με 100 GW βεβαιώσεων παραγωγού, την έλλειψη ηλεκτρικού χώρου, τη μετατροπή της προτεραιότητας σύνδεσης στο δίκτυο (όπως και της πρωτοβουλίας «Απάτητα βουνά») σε ρουσφέτια, τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς έλεγχο και ρύθμιση, το ξεπούλημα της ΔΕΠΑ Υποδομών, του 49% του ΔΕΔΔΗΕ, παράδοση της πλειοψηφίας της ΔΕΗ σε ιδιώτες και πολλά άλλα, πραγματικά δυσκολευόμαστε.

Βλέπουμε ότι η Ελλάδα έχει μία από τις υψηλότερες τιμές χονδρεμπορικής στο ρεύμα. Πού οφείλεται αυτό και πώς νομίζετε ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί;

Χωρίς να θέλω να μπω σε τεχνικές λεπτομέρειες, θέτω δύο ζητήματα, Το ένα έχει να κάνει με τον έλεγχο στην αγορά και τον περιορισμό των υπερκερδών και το δεύτερο έχει να κάνει με την κερδοσκοπική στάση της ΔΕΗ. Η κυβέρνηση επέτρεψε από τη μία σε λίγες εταιρείες να δρέψουν υπερκέρδη, τα οποία έπρεπε να μείνουν στην κοινωνία και έβαλε τη ΔΕΗ ως άρμα της αισχροκέρδειας. Είναι απαράδεκτο η ΔΕΗ να αναδεικνύεται «πρωταθλήτρια» υπερκερδών, όπως προέκυψε από τα στοιχεία που παρουσίασε η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας τον περασμένο Μάϊο στη Βουλή, τα οποία μάλιστα στη συνέχεια μαγειρεύτηκαν. Άρα χρειάζεται η ΔΕΗ και η ενεργειακή πολιτική της χώρας συνολικά να στοχεύει στην παραγωγή φθηνής ενέργειας. Επίσης ήταν απαράδεκτο ότι η κυβέρνηση δέσμευσε τόσο πολύ τη χώρα στο φυσικό αέριο.

Λέτε ότι η κυβέρνηση υπερδέσμευσε τη χώρα στις μονάδες φυσικού αερίου, ενώ προχώρησε πολύ γρήγορα την απολιγνιτοποίηση. Εσείς έχετε την άποψη ότι θα πρέπει ο λιγνίτης να αξιοποιηθεί μέχρις εξαντλήσεως των αποθεμάτων;

Όχι βέβαια. Πρώτος ο Αλέξης Τσίπρας τον Ιούνιο του 2019, ως Πρωθυπουργός, δεσμεύθηκε στο στόχο της κλιματικής ουδετερότητας, έναν στόχο υπέρ του οποίου είχε δεσμευτεί, στον οποίο παραμένουμε σταθεροί σε αντίθεση με την κυβέρνηση. Αυτό που παρουσίασε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας πριν από δύο περίπου μήνες ως Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, φαίνεται να αναιρεί τον στόχο αυτό. Ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει λοιπόν προσηλωμένος γι’ αυτό και  το ΕΣΕΚ που εκπόνησε για πρώτη φορά, με ευρεία διαβούλευση, το 2018 η κυβέρνηση μας, προέβλεπε την ομαλή απεξάρτηση της Ελλάδας τόσο από το λιγνίτη, όσο και από το φυσικό αέριο. Ακριβώς γιατί πιστεύουμε στο «πρασίνισμα» της ηλεκτροπαραγωγής με εξοικονόμηση και αποθήκευση. Το σχέδιο της κυβέρνησης αντίθετα ήταν κερδοσκοπικό, για να κλείσει δημόσιες μονάδες και να δεσμεύσει τη χώρα σε ιδιωτικές φυσικού αερίου. Δυστυχώς δεν γίνεται ορθολογική αξιοποίηση των λιγνιτικών πεδίων και η Ελλάδα έχει θέμα στον προγραμματισμό αποθεμάτων, κάτι που φάνηκε και στη λειτουργία της ΔΕΗ και στο μείγμα. Η χώρα δε μπορεί να εξαρτάται μόνο από εισαγόμενα καύσιμα. Επιπλέον, μας προβληματίζει ιδιαίτερα το πρόχειρο ΕΣΕΚ, που δίνει δέσμευση στο φυσικό αέριο και μετά το 2050, όπως και ότι δεν έχει δημοσιευθεί ακόμα.

Έχω την εκτίμηση ότι στην πολιτική σας για τις ΑΠΕ υπάρχουν αντιφάσεις. Πράγματι, από τη μία ο ΣΥΡΙΖΑ τάσσεται καθαρά υπέρ των ΑΠΕ. Από την άλλη σε τοπικές κινητοποιήσεις ανά την Ελλάδα, πρωτοστατούν πολλά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό δημιουργεί ερωτήματα. Δεν έχετε πείσει τα στελέχη σας για την πολιτική σας ή υπάρχει μια λογική «να ψαρέψουμε στα θολά νερά»;

Πρέπει να πω ότι από τη θέση μου ως αναπληρωτής Υπουργός Περιβάλλοντος, αλλά και τώρα ως τομεάρχης έχω συνυπογράψει πολλές παρεμβάσεις του ΣΥΡΙΖΑ, σχετικά με τη χωροθέτηση των ΑΠΕ, μοιραζόμενος την ίδια αγωνία με πολλά στελέχη του κόμματος. Το πώς θα γίνει επέκτασή τους με σεβασμό στο περιβάλλον και στις χρήσεις γης. Αυτή είναι η στρατηγική μας και αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη διέξοδο για το «πρασίνισμα» της ενέργειας στη χώρα μας. Η αγορά των ΑΠΕ πρέπει να ξέρει που θα χωροθετήσει, που θα συνδέσει και που θα πουλήσει. Σε τίποτα απ’ όλα αυτά η κυβέρνηση δεν δίνει απάντηση. Ειδικά για το θέμα αυτό, δεν γνωρίζουν με βάση το ΕΣΕΚ σε ποια αγορά θα πουλήσουν οι μελλοντικοί παραγωγοί ΑΠΕ στην Ελλάδας. Αυτό είναι ναρκοπέδιο για τις ανανεώσιμες πηγές. Ακόμα και η σημαντική πρωτοβουλία των «Απάτητων Βουνών», έχει καταντήσει ρουσφέτι της κυβέρνησης, που δε στηρίζει ούτε την αγορά ΑΠΕ, ούτε τις τοπικές κοινωνίες.

Εμείς θέλουμε Ελλάδα κλιματική ουδέτερη, στηριγμένη στην «πράσινη» ενέργεια και στην εξοικονόμηση. Αν αυτό δε γίνει με σχεδιασμό, μπορεί να μη γίνει καθόλου.

Όμως η απουσία διαφανών κανόνων και αναθεωρημένου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, σε συνδυασμό με τη φούσκα που δημιούργησε η «απλοποίηση» της διαδικασίας αδειοδότησης έργων ΑΠΕ αλά ΝΔ, με τα 100 GW βεβαιώσεων παραγωγού που δεν γίνεται και δεν θα υλοποιηθούν ποτέ, είναι λογικό να έχουν προκαλέσει αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες.

Αυτό ταυτόχρονα με την επιλογή της κυβέρνησης να θέτει σταθερά, εδώ και 4 έτη, εμπόδια στις Ενεργειακές Κοινότητες του Ν. 4513/2018, στο εργαλείο που επιτρέπει την ενεργό εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών στην παραγωγή καθαρής ενέργειας.

Σχετικά με το ελληνικό πρόγραμμα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Δεδομένου ότι υπάρχουν περιβαλλοντικές ανησυχίες και από την άλλη τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Εσείς που βάζετε τις κόκκινες γραμμές σας, σε σχέση με το τί μπορεί και τί πρέπει να κάνει η Ελλάδα σ’ αυτό το θέμα;

Η κόκκινη γραμμή για τα ορυκτά καύσιμα έχει τεθεί εδώ και πολλά χρόνια από την παγκόσμια και την επιστημονική κοινότητα αλλά, έστω και με μεγάλη καθυστέρηση και από τον πολιτικό κόσμο. Είναι σαφές ότι οι υδρογονάνθρακες δεν είναι το μέλλον για την ανθρωπότητα, αντίθετα μας οδηγούν σε ένα κλιματικό όλεθρο. Αυτή τη στιγμή οι παγκόσμιοι δείκτες για την κλιματική κρίση είναι ιδιαιτέρως απαισιόδοξοι και το υπογραμμίζουν αυτό. Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιλαμβάνεται τη συζήτηση για τους υδρογονάνθρακες και για το φυσικό αέριο ως μία συζήτηση που αφορά το παρελθόν και όχι το μέλλον. Γι’ αυτό λέμε ότι δεν θα δοθούν από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ νέες άδειες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, ούτε θα ανανεωθούν οι υφιστάμενες  που έχουν ολοκληρώσει το χρόνο έρευνας. Χρειάζεται τέλος πολύ αυστηρός έλεγχος για το αν τηρούνται τα πρωτόκολλα και οι προδιαγραφές για την προστασία του περιβάλλοντος στις περιοχές έρευνας και εκμετάλλευσης κοιτασμάτων.

Να επανέλθουμε στα ζητήματα εξοικονόμησης που θέσατε προηγουμένως...

Υπάρχουν δύο μεγάλα ζητήματα που θέλουμε να θέσουμε, τα οποία θεωρούμε κομβικά. Το ένα είναι η εξοικονόμηση και το άλλο η αποθήκευση. Εδώ και 4 χρόνια η Ελλάδα καθυστερεί στην εξοικονόμηση με ευθύνη της παρούσας κυβέρνησης. Πρώτον, θα έπρεπε να είχε προχωρήσει από το 2020 το Πρόγραμμα «Ηλέκτρα» για την αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων αφού ήταν δρομολογημένο από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, με χρηματοδότηση και προεντάξεις. Δεύτερον, το Εξοικονομώ για τις κατοικίες είναι επίσης σε τραγική κατάσταση. Ακόμα και το Εξοικονομώ-Αυτονομώ του 2020 έχει προβλήματα με τις πληρωμές αλλά και στο Εξοικονομώ του 2021 ακόμη υπάρχουν σοβαρά προβλήματα. Χάθηκαν περί τα 4 δισ. ευρώ για την ολοκληρωμένη ενεργειακή αναβάθμιση τα τελευταία 4 έτη. Η δέσμευση του ΣΥΡΙΖΑ είναι για 1 δισ. ευρώ ετησίως τουλάχιστον από το Ταμείο Ανάκαμψης, στην τεχνική και ενεργειακή αγορά, για να μειώνεται το ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών αλλά και για να ενισχύεται ο κατασκευαστικός τομέας και ο τεχνικός κόσμος. Το δε εξοικονομώ για τις επιχειρήσεις βλέπουμε να εξαγγέλλεται, δυστυχώς, προεκλογικά. Η στρατηγική για την εξοικονόμηση ενέργειας δεν πρέπει όμως να μετατρέπεται σε προεκλογικό «χαρτί».

Όσον αφορά την αποθήκευση, πιστεύουμε ότι δεν μπορεί να υπάρχει ενεργειακός σχεδιασμός σε μια αγορά που γίνεται όλο πιο πράσινη και εξηλεκτρίζεται χωρίς να έχουμε αποθήκευση. Η Ελλάδα έχει κλείσει 4 χρόνια χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο για την αποθήκευση κάτι που σημαίνει ότι λείπουν και τα οικονομικά εργαλεία για τη στήριξή της. Λείπουν ακόμη κεντρικές πρωτοβουλίες του Δημοσίου για την αποθήκευση. Εμείς θέλουμε οι δημόσιοι φορείς να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να έχουν ισχυρό ρόλο στην αποθήκευση ενέργειας.

Κύριε Φάμελλε σας ευχαριστούμε πολύ, καλή επιτυχία και καλό κουράγιο στην προεκλογική διαδικασία. ​

Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση.