Τροχάδην από Ευρώπη για συμφωνία εντός έτους ως προς τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρισμού προκειμένου να προλάβει τις ευρωεκλογές του 2024

Το ναυάγιο στις προ ημερών συνομιλίες των ευρωπαίων υπουργών Ενέργειας να καταλήξουν σε μια πρώτη συμφωνία πάνω στα βασικά της μεγάλης μεταρρύθμισης της αγοράς ηλεκτρισμού, προβληματίζει πολλούς. 

Η αντιπαράθεση των Γάλλων που ζητούν κρατική στήριξη για… 56 πυρηνικούς αντιδραστήρες με πλειάδα χωρών δύσκολα γεφυρώνεται και αρκετοί φοβούνται ότι δύσκολα θα επιτευχθεί μια συμφωνία εντός του έτους. Ομως το 2024 είναι χρονιά ευρωεκλογών.

Και πολύ δύσκολα θα δεχθούν σε μια εκλογική χρονιά οι Γερμανοί, οι Ισπανοί, οι Αυστριακοί και όσοι διαφωνούν με το γαλλικό αίτημα να βάλουν νερό στο κρασί τους και να είναι πιο διαλλακτικοί. Επομένως αποτελεί μονόδρομο για την Ευρώπη να τρέξει μετά τις καλοκαιρινές διακοπές τις συζητήσεις και τις όποιες ζυμώσεις, προκειμένου να καταλήξει μέσα στο φθινόπωρο ή στο χειμώνα σε μια συμφωνία για την μεταρρύθμιση της αγοράς.

Η ευθύνη πέφτει στην Ισπανία που παίρνει την 1η Ιουλίου από τους Σουηδούς, τη σκυτάλλη της ευρωπαικής προεδρίας. Θα καταφέρει άραγε η ισπανίδα υπ. Ενέργειας Τερέσα Ριμπέρα, η οποία ήταν εξ' αρχής κάθετα αντίθετη στο γαλλικό αίτημα, να τετραγωνίσει τον κύκλο; Και τι θα συμβεί αν οι πρόωρες εκλογές στην Ισπανία τον Ιούλιο φέρουν στην κυβέρνηση το Λαϊκό Κόμμα (PP); Μήπως πάνε πίσω οι όποιες συζητήσεις και επομένως δεν καταστεί εφικτό να κλείσει το κεφάλαιο του νέου market design εντός του 2023;

Ερωτήματα σαν τα παραπάνω προφανώς και αυτή τη στιγμή δεν έχουν απάντηση. Ενα ωστόσο είναι βέβαιο. Η απόπειρα της σουηδικής προεδρίας μετά το συμβούλιο υπουργών Ενέργειας της Δευτέρας, να δοθεί μέσω της τελικής ανακοίνωσης μια νότα αισιοδοξίας ότι μια προσεχή συμφωνία είναι κοντά, δεν κρύβει τον προβληματισμό που επικρατεί.  Ειδικά όταν το εμπόδιο λέγεται Γαλλία και αφορά το αίτημα, μέσω του μηχανισμού των «οικονομικών διαφορών» (CfDs), για κρατική στήριξη σε… 56 πυρηνικούς αντιδραστήρες που εκσυγχρονίζονται και παρατείνεται η διάρκεια ζωής τους.

Ο επίμαχος μηχανισμός

Εναν μηχανισμό, ο οποίος σύμφωνα με την αρχική πρόταση της Κομισιόν προέβλεπε σταθερή και εγγυημένη τιμή για την παραγωγή ενέργειας από τα κράτη-μέλη για όλες τις μονάδες χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος (ΑΠΕ, πυρηνικά, υδροηλεκτρικά, γεωθερμία).

Οταν δηλαδή η «ταρίφα» πέφτει χαμηλότερα από την τρέχουσα τιμή χονδρικής, τότε η διαφορά θα καλύπτεται. Οταν πάλι συμβαίνει το αντίθετο, η διαφορά θα παρακρατείται. Στη δεύτερη περίπτωση, τα κράτη θα διανέμουν υποχρεωτικά την όποια διαφορά σε όλες τις κατηγορίες καταναλωτών (νοικοκυριά, ΜμΕ, βιομηχανίες). Η διανομή θα γίνεται με βάση το μερίδιο κάθε κατηγορίας στην τελική κατανάλωση ενέργειας.

Το νέο σύστημα προορίζεται να αντικαταστήσει τα πολλά και διαφορετικά προγράμματα κρατικής στήριξης που υπάρχουν χρόνια τώρα στην ΕΕ, φέρνοντας μεγαλύτερη διαφάνεια στον χώρο των ενισχύσεων. Τοίχο πάντως στο γάλλικο αίτημα έχουν υψώσει πολλές χώρες, από τη Γερμανία, την Αυστρία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο έως την Ισπανία.

Ισχυρό πλεονέκτημα για τους Γάλλους

Τυχόν ικανοποίηση των Γάλλων θα πριμοδοτούσε τις μονάδες τους με ένα πολύ μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι του ανταγωμνισμού. Η πυρηνική ενέργεια, που ούτως ή άλλως αντιπροσωπεύει το 25% της ευρωπαικής παραγωγής ρεύματος, θα γινόταν για τις γαλλικές μονάδες, ακόμη πιο φθηνότερη και θα έθετε εκτός ακόμη περισσότερους ανταγωνιστές.

Κατά την αυστριακή υπουργό Ενέργειας Λέονορ Γκέσλερ, η χρήση CfD για υπάρχουσες εγκαταστάσεις θα ωφελούσε κυρίως τα κράτη μέλη με μεγάλη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα τη Γαλλία.

Ενα τέτοιο μέτρο θα στρέβλωνε τον ανταγωνισμό και θα ευνοούσε σε μεγάλο βαθμό τη γαλλική εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας EDF, που διαχειρίζεται και τους πυρηνικούς αντιδραστήρες της χώρας. Υπέρ της κάλυψης των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων με τα CfD, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι αυτό δεν αφορά τα πυρηνικά, τάχθηκε από την πλευρά του, και ο γερμανός υπουργός Οικονομίας και Κλίματος Ρόμπερτ Χάμπεκ.

Ο υπ. Ενέργειας του Λουξεμβούργου πήγε ένα βήμα παραπέρα. Και επεσήμανε ότι το μέτρο ήταν ένα πολιτικό «δώρο από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προς τον Εμανουέλ Μακρόν», ο οποίος και θέλει να τη βοηθήσει να κερδίσει μια δεύτερη θητεία στις Βρυξέλλες μετά τις εκλογές του 2024.

Οι Γάλλοι πάντως επιμένουν. «Εάν δεν καταφέρουμε να βρούμε έναν μηχανισμό που θα μας επιτρέψει να επεκτείνουμε τη διάρκεια ζωής των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, θα αντιμετωπίσουμε μεγάλες δυσκολίες», επισήμανε η γαλλίδα υπουργός Ενεργειακής Μετάβασης Ανιές Πανιέρ Ρινασέρ.

Η θέση της Ελλάδας

Οι διεργασίες στους κόλπους της Ευρώπης κατά τους επόμενους μήνες, οι ζυμώσεις, τα στρατόπεδα που θα σχηματιστούν και η θέση που θα λάβει σε αυτά η Ελλάδα μέσω του νέου υπ. Ενέργειας, αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Και σαν να μην έφταναν τα γαλλικά πυρηνικά προέκυψε και έτερος σκόπελος. Ο πολωνικός, ήτοι ένας προτεινόμενος συμβιβασμός που θα επέτρεπε στα πολωνικά εργοστάσια παραγωγής ενέργειας από άνθρακα να συνεχίσουν να λαμβάνουν επιδοτήσεις για να παράσχουν εφεδρεία κατά τη διάρκεια της μετάβασης. Αρκετά κράτη μέλη έχουν ξεκαθαρίσει ότι μια τέτοια κίνηση θα παραβίαζε τους «πράσινους» στόχους του μπλοκ.