Ενιαία γραμμή υπέρ των νέων διασυνδέσεων ζήτησε ο Παπασταύρου στο συμβούλιο υπουργών - Αντιπαράθεση με την Σουηδή ομόλογο του

(upd: 17:50) Κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση και σε μια σειρά από θέματα όπως το σχέδιο της Κομισιόν για περισσότερες διασυνδέσεις, χωρίς ωστόσο μέχρι τώρα να διαφαίνεται κάτι τέτοιο, καθώς πλειάδα χωρών έχουν τη δική τους ατζέντα.

Ενδεικτική ήταν η αντιπαράθεση ανάμεσα στον έλληνα υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρο και την υπουργο Ενέργειας της Σουηδίας, Ebba Busch, κατά τη συζήτηση για το μέλλον των ευρωπαϊκών ηλεκτρικών δικτύων και την προοπτική ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σχεδιασμού.

Στο επίκεντρο της συζήτησης η αντίδραση των σκανδιναβικών χωρών για νέες διασυνδέσεις με τις γειτονικές χώρες, καθώς η εμπειρία τους δείχνει ότι κάθε φορά που αυξάνεται η ζήτηση από τη Γερμανία, και αναγκάζεται να απορροφά όλο και μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας από τη Σουηδία και τη Νορβηγία, οι τιμές ρεύματος στα χρηματιστήρια των δύο χωρών εκτοξεύονται, με ό,τι αυτό σημαίνει για τις εγχώριες αγορές τους.

Κατά τη σημερινή συζήτηση η Σουηδία επανέλαβε τις επιφυλάξεις απέναντι στην ιδέα ενός πιο κεντρικού σχεδιασμού για τα ενεργειακά δίκτυα, υποστηρίζοντας ότι οι επενδύσεις στις υποδομές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες των κρατών-μελών. 

Επαναλαμβάνοντας παλαιότερους προβληματισμούς για το αν η διασυνδεδεμένη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί προς όφελος όλων των χωρών ή αν κάποιες αγορές επωφελούνται σε βάρος άλλων (εννοώντας τη Γερμανία), η σουηδική πλευρά προειδοποίησε ότι ορισμένες προτάσεις ενδέχεται να δημιουργήσουν πιέσεις σε χώρες με ήδη ανεπτυγμένα δίκτυα.

Και εξέφρασε την κατηγορηματική της αντίθεση στο σχέδιο της Κομισιόν για δημιουργία νέων διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα συμμετάσχει σε τέτοιες πρωτοβουλίες και μιλώντας για μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων διευρωπαικών διασυνδέσεων, εάν δεν υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό.

Αν και η Ελλάδα βιώνει το τελευταίο διάστημα εξαιρετικά θετικές συγκυρίες, όπως είπε ο κ. Παπασταύρου και οι πολλές ΑΠΕ με τα νερά συμβάλλουν ώστε να έχει μια από τις χαμηλότερες χονδρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, ο υπουργός τόνισε ότι το πρόβλημα των ανισορροπιών δεν έχει ξεπεραστεί και απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή απάντηση. «Η δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς είναι αναγκαία. Και γι’ αυτό το ενεργειακό δίκτυο και οι υποδομές είναι καθοριστικής σημασίας», όπως είπε.

Αναφέρθηκε στις μεγάλες αποκλίσεις που έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών, υπογραμμίζοντας ότι χώρες της ΝΑ Ευρώπης έχουν βιώσει περιόδους με σημαντικά υψηλότερες τιμές, ενώ κλείνοντας την παρέμβασή του, έθεσε ένα συμβολικό ερώτημα προς τους ομολόγους του: «Τι θα έλεγε ο Ντελόρ αν ήταν εδώ; Θα έλεγε ότι πρέπει να το κάνετε τώρα», όπως είπε.

Τα παραπάνω έχουν τη σημασία τους ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης, όπου κεντρικό θέμα θα είναι ο λογαριασμός του πολέμου από την άνοδο των ενεργειακών τιμών, τον οποίο η επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αποτιμήσει μόνο για τις πρώτες δέκα ημέρες σε 3 δισ ευρώ για τους ευρωπαίους φορολογουμένους. 

Αν και στο τραπέζι βρίσκονται μετρα που αφορούν το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής, από τους φόρους, τα τέλη και τις χρεώσεις χρήσης των δικτύων μέχρι το κόστος των εκπομπών CO2, μένει να φανεί για πόσα και ποια απ’ αυτά θα υπάρξει συνναίνεση σε ευρωπαικό επίπεδο. Η ίδια η φον ντερ Λαίνεν είχε πει τη περασμένη εβδοαμάδα ότι η Κομισιόν εξετάζει και το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, μέτρο που θεσπίστηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, με τον «κόφτη» να μπαίνει στα 180 ευρώ/MWh χωρίς ουδέποτε ωστόσο να χρειαστεί να ενεργοποιηθεί.

(upd: 13:35) Η Ελλάδα στηρίζει πλήρως τις πρωτοβουλίες της Κομισιόν για τα ενεργειακά δίκτυα, καθώς η κυβέρνηση εκτιμά ότι θα οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε μείωση του κόστους που πληρώνουν οι καταναλωτές στην περιοχή της ΝΑ Ευρώπης.

Το θέμα έθεσε σήμερα εκ νέου ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στη σύνοδο στις Βρυξέλλες, όπου στάθηκε στη σημασία του όχι μόνο για τον χώρο της ενέργειας, αλλά και ευρύτερα για τη συνοχή της Ε.Ε..

"Οι πολίτες ζητούν από τις συναντήσεις που θα έχουμε αυτή την εβδομάδα μια κατεύθυνση και κοινή απάντηση στις προκλήσεις. Στηρίζουμε πλήρως τις προτάσεις της Κομισιόν. Μαζί ενωμένοι πρέπει να αντιδράσουμε πιο ισχυρά απέναντι στην τωρινή κρίση", τόνισε αρχικά ο υπουργός. 

Χαρακτήρισε ως "ελέφαντα στο δωμάτιο" για την Ευρώπη τις έντονες διαφορές που παρατηρούνται στη χονδρική τιμή του ηλεκτρισμού ανάμεσα στην Ανατολικά και ΝΑ Ευρώπη και την υπόλοιπη ήπειρο. 

"Ήμασταν προ διετίας από τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης με διπλάσιες τιμές σε σχέση με την υπόλοιπη. Φέτος, κατά το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου η Ελλάδα έχει την έκτη χαμηλότερη τιμή, αλλά δεν ξεχάσαμε την πρόκληση", επισήμανε. 

"Απαιτείται συντονισμός και δύσκολες αποφάσεις. Θα πληρώσουμε το τίμημα για μια ενιαία αγορά ενέργειας. Τί θα έλεγε ο Ντελόρ; Θα μας έλεγε '΄κάντε το άμεσα'. Πρέπει να κινηθούμε πιο γρήγορα. Καταλαβαίνω τις ανησυχίες ορισμένων κρατών, όπως η Σουηδία, αλλά οι υποδομές είναι απαραίτητες. Πήραμε και εμείς δύσκολες αποφάσεις στο παρελθόν, όπως για την απόσυρση του ρωσικού αερίου. Δεν είπαμε ότι δεν θα το κάνουμε", πρόσθεσε ο κ. Παπασταύρου. 

Νωρίτερα, το energypress έγραφε:

Με την κρίση στη Μέση Ανατολή να μαίνεται με απρόβλεπτες διαστάσεις και αβέβαιη εξέλιξη, η σημερινή συνεδρίαση των Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από ελληνικής πλευράς, ήδη βρίσκεται στις Βρυξέλλες ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος μαζί με τον Υφυπουργό κ. Νίκο Τσάφο θα αναδείξουν την πάγια ελληνική θέση για την αναγκαιότητα κοινής ευρωπαϊκής απάντησης στις προκλήσεις.

Σύμφωνα με την επίσημη ατζέντα του συμβουλίου τα θέματα που θα εξεταστούν είναι  η τιμολόγηση ενέργειας με την οριακή τιμή συστήματος, ο ρόλος του ETS , οι διασυνδέσεις και η λειτουργία της διασυνδεδεμένης αγοράς. Ωστόσο, όλα αυτά αναμένεται να «κουμπώσουν» στις τρέχουσες εξελίξεις και πώς η Ευρώπη θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις προκλήσεις. 

Στο επίκεντρο των συζητήσεων θα βρεθεί το ευρωπαϊκό «Πακέτο για τα Δίκτυα» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μια νομοθετική πρωτοβουλία που παρουσιάστηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025 και επιδιώκει να αναδιαμορφώσει τις ενεργειακές υποδομές της ηπείρου, επιταχύνοντας παράλληλα τη μετάβαση σε ένα πιο ολοκληρωμένο και ανθεκτικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Οι προτάσεις ενσωματώνουν αρκετές από τις προτεραιότητες που προωθεί η Ελλάδα, ενοσχύοντας το «ελληνικό αποτύπωμα» στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Η Αθήνα υποστηρίζει ότι χωρίς ισχυρότερες διασυνοριακές υποδομές και πιο αποτελεσματικές διαδικασίες αδειοδότησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να επιβραδύνει την ενεργειακή της μετάβαση και να υπονομεύσει την ίδια της την ενεργειακή ασφάλεια.

Ένα ευρωπαϊκό δίκτυο για μια νέα ενεργειακή εποχή

Το προτεινόμενο πακέτο για τα δίκτυα περιλαμβάνει την αναθεώρηση του κανονισμού που διέπει τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές (TEN-E), καθώς και νέους κανόνες για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης των ηλεκτρικών δικτύων. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές στοχεύουν στην αντιμετώπιση ενός από τα σημαντικότερα «σημεία συμφόρησης» της ενεργειακής μετάβασης της Ευρώπης: την έλλειψη επαρκών υποδομών για τη μεταφορά καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.

Στην πράξη, οι προτάσεις αποσκοπούν στη βελτίωση της διασυνοριακής διασυνδεσιμότητας, στην ενίσχυση του εξηλεκτρισμού σε τομείς όπως οι μεταφορές και η βιομηχανία, καθώς και στην επιτάχυνση της κατασκευής και αναβάθμισης των ενεργειακών δικτύων. Παράλληλα, επιδιώκουν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και την ασφάλεια των διασυνοριακών υποδομών, ώστε το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα να μπορεί να ανταποκρίνεται τόσο σε τεχνικές διαταραχές όσο και σε γεωπολιτικές κρίσεις.

Διασυνδέσεις

Για την Ελλάδα, η έμφαση στη διασυνδεσιμότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική. Βρισκόμενη στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων, η χώρα επιδιώκει να αναδειχθεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο. Τα τελευταία χρόνια η Αθήνα έχει υποστηρίξει έργα που συνδέουν τα ηλεκτρικά συστήματα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και επιτρέπουν τη μεταφορά ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές της Μεσογείου προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι τα ισχυρότερα δίκτυα δεν θα συμβάλουν μόνο στην ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και στη μείωση του κατακερματισμού που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. 

Η ενεργειακή ασφάλεια υπό πίεση

Η συνεδρίαση των υπουργών πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Η νέα αστάθεια που καταγράφεται μετά την κλιμάκωση της έντασης γύρω από το Ιράν έχει προσθέσει αβεβαιότητα στις ήδη εύθραυστες αλυσίδες ενεργειακού εφοδιασμού.

Παρότι η άμεση εξάρτηση της Ευρώπης από τις μεταφορές ενέργειας μέσω των Στενών του Ορμούζ είναι σχετικά περιορισμένη, η ολοένα και πιο παγκοσμιοποιημένη αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) σημαίνει ότι κάθε διαταραχή επηρεάζει γρήγορα τις διεθνείς τιμές. Οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται πλέον σε άμεσο ανταγωνισμό με ασιατικούς αγοραστές για την εξασφάλιση φορτίων LNG, γεγονός που οδηγεί σε αυξήσεις τιμών.

Ορατές επιπτώσεις

Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και πετρελαίου, αυξάνοντας την πολιτική πίεση προς τις κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα.

Την ίδια στιγμή, τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη παραμένουν ανησυχητικά χαμηλά. Στα μέσα Μαρτίου οι ευρωπαϊκές αποθήκες ήταν γεμάτες κατά μέσο όρο μόλις κατά 29%, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από τα εποχικά δεδομένα και από τα χαμηλότερα που έχουν καταγραφεί μετά την ενεργειακή κρίση του 2022. Μεγάλες οικονομίες όπως η Γαλλία και η Γερμανία βρίσκονται κοντά στο 22%, ενώ η Ολλανδία έχει πέσει κάτω από το 10%.

Οι αριθμοί αυτοί προκαλούν ανησυχία σχετικά με το κόστος και τη δυνατότητα αναπλήρωσης των αποθεμάτων πριν από τον επόμενο χειμώνα, καθώς οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν την πλήρωση των αποθηκών σε ποσοστό 90%. Με τις τιμές του LNG να αναμένεται να αυξηθούν, η διαδικασία αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή.

Τα μαθήματα της τελευταίας ενεργειακής κρίσης

Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής γνωρίζουν καλά το οικονομικό και πολιτικό κόστος των ενεργειακών κρίσεων. Μεταξύ Σεπτεμβρίου 2021 και Ιουνίου 2023, οι κυβερνήσεις της ΕΕ δαπάνησαν περίπου 651 δισεκατομμύρια ευρώ για να προστατεύσουν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και ενεργοβόρες βιομηχανίες από τις αυξήσεις στις τιμές των ορυκτών καυσίμων.

Ωστόσο, η κρίση ανέδειξε και την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιδρά γρήγορα και να ενισχύει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά της. Η ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – ιδιαίτερα της αιολικής και της ηλιακής – συνέβαλε σημαντικά στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Τα τελευταία πέντε χρόνια, η επιπλέον εγκατεστημένη ισχύς από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα εξοικονόμησε περίπου 59 δισεκατομμύρια ευρώ που διαφορετικά θα δαπανώνταν για εισαγωγές καυσίμων.

Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή αγορά άνθρακα

Παρά τη γενική αυτή κατεύθυνση, οι ευρωπαϊκές πολιτικές για το κλίμα βρίσκονται το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο έντονης συζήτησης. Ο μηχανισμός τιμολόγησης άνθρακα της ΕΕ, το EU Emissions Trading System (ETS), έχει δεχθεί κριτική από ορισμένους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες που υποστηρίζουν ότι συμβάλλει στην αύξηση του ενεργειακού κόστους.

Πολλοί αναλυτές και ευρωπαϊκοί θεσμοί, ωστόσο, απορρίπτουν αυτό το επιχείρημα. Η αστάθεια στις τιμές των ορυκτών καυσίμων και οι γεωπολιτικές εντάσεις παραμένουν οι βασικοί παράγοντες που οδηγούν σε υψηλές τιμές ενέργειας. Παράλληλα, το ETS έχει δημιουργήσει σημαντικά δημόσια έσοδα – περίπου 250 δισεκατομμύρια ευρώ μέχρι το 2024 – τα οποία χρηματοδοτούν την πράσινη μετάβαση της Ευρώπης.

Η επερχόμενη αναθεώρηση του ETS το 2026 αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό σταθμό για τη βιομηχανική και κλιματική στρατηγική της Ευρώπης.

Προσιτή ενέργεια και ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

Πέρα από τις υποδομές και την κλιματική πολιτική, οι υπουργοί θα εξετάσουν και την πρόοδο του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για προσιτή ενέργεια, το οποίο παρουσιάστηκε πριν από έναν χρόνο. Στόχος του είναι η μείωση του ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, χωρίς να υπονομεύεται η πορεία της ενεργειακής μετάβασης.

Η συζήτηση θα επεκταθεί και στη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με γειτονικές χώρες, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. Οι υπουργοί θα ανταλλάξουν απόψεις με αξιωματούχους από τη Μολδαβία και την Ουκρανία σχετικά με τη διασύνδεση των ενεργειακών συστημάτων και τη σταθερότητα των ενεργειακών ροών.