Σ. Λουμάκης: Ένα πολυμετοχικό σχήμα μπορεί να δώσει επενδυτικές δυνατότητες στους πολλούς για νέες ΑΠΕ

Τη δημιουργία πολυσυμμετοχικού σχήματος που θα επενδύσει στις Ανανεώσιμες Πηγές κατά την επόμενη περίοδο, δίνοντας νέα δυνατότητα στους «μικρούς»  και «μικρομεσαίους» επενδυτές που ήδη δραστηριοποιούνται στο χώρο και δεν μπορούν από μόνοι τους, λόγω μεγέθους και αντικειμενικών συνθηκών, να επεκτείνουν την επενδυτική τους παρουσία, μελετά ο ΣΠΕΦ, σύμφωνα με όσα αποκαλύπτει σε συνέντευξή του στο energypress, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Στέλιος Λουμάκης.

Μεταξύ άλλων ο κ. Λουμάκης, μιλώντας στο energyprss, εξηγεί το μοντέλο που λειτουργεί ήδη σε άλλες χώρες, «βλέπει» ως προνομιακό πεδίο την αιολική ενέργεια και αναλύει τα χαρακτηριστικά που τείνει να λάβει ο χώρος των ΑΠΕ μετά τις προαναγγελθείσες και σε εξέλιξη πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για τον κλάδο.

Η συνέντευξη του προέδρου του ΣΠΕΦ έχει ως εξής:

-Οι ΑΠΕ έχουν διανύσει ήδη μια σημαντική διαδρομή στη χώρα μας και μάλιστα σε πολύ δύσκολα χρόνια. Τα πράγματα έχουν αλλάξει όμως... Πως βλέπετε πλέον το μέλλον τους;

Πράγματι οι ΑΠΕ έχουν διανύσει σημαντική πορεία στη χώρα μας την τελευταία δεκαετία και αυτό, παρόλα τα προβλήματα, την οικονομική κρίση και τις αστοχίες της διαδρομής, αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για το μέλλον.  Περίπου μονολεκτικά θα έλεγα πως γίναμε όλοι περισσότερο ρεαλιστές και σοφοί απέναντι σε καθετί που λάμπει.

Αυτό που έχει τώρα σημασία για τη χώρα είναι να ανακτήσει την αξιοπιστία της εντός και εκτός των συνόρων της.  Το νέο πλαίσιο στήριξης που τώρα επεξεργάζεται η Κυβέρνηση για τα νέα έργα ΑΠΕ και που οσονούπω θα θεσμοθετήσει, περιλαμβάνει νομίζω μεταρρυθμίσεις που επιβάλλονταν να γίνουν ένεκα αφενός της ωρίμανσης των τεχνολογιών και της εγγύτητας των εθνικών στόχων του 2020 και αφετέρου της σταδιακής εισαγωγής του Ευρωπαϊκού μοντέλου στόχου (target model).

Είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό πως εκ παραλλήλου το Υπουργείο έχει διαμηνύσει μεταρρυθμίσεις προς άρση των στρεβλώσεων στον τρόπο υπολογισμού του ΕΤΜΕΑΡ και στην αρχιτεκτονική εν γένει του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ). Δεσμεύσεις που, από ότι διαβάσαμε σε δικά σας δημοσιεύματα, έχουν μάλιστα αποτυπωθεί και ως επίσημη μνημονιακή υποχρέωση της χώρας. Άλλωστε όπως επανειλημμένα έχουμε ως ΣΠΕΦ τοποθετηθεί, η περαιτέρω αύξηση της διείσδυσης των ΑΠΕ στην Ελλάδα είναι μάλλον ασυμβίβαστη με την παραμονή του στρεβλού και ασταθούς σημερινού καθεστώτος λειτουργίας του ΕΛΑΠΕ και του ΕΤΜΕΑΡ.

Και αν μεν σε θεσμικά ισχυρές χώρες όπως π.χ. η Γερμανία, (όπου και εκεί λόγω παρόμοιων στρεβλώσεων καταγράφονται όχι μόνο πλασματικά χαμηλές αλλά ακόμη και αρνητικές τιμές ΟΤΣ που διογκώνουν υπέρμετρα το ΕΤΜΕΑΡ), τίποτα από αυτά δεν απειλεί με αναδρομικές παρεμβάσεις τις ΑΠΕ, δυστυχώς στην χώρα μας κάτι αντίστοιχο δεν είναι πιστευτό για το διηνεκές.  Οπότε με απλούστερα λόγια εδώ «η γυναίκα του Καίσαρα πρέπει και να είναι αλλά και να φαίνεται τίμια» συνεχώς.

-Σας προβληματίζει ο ανταγωνισμός από τα συμβατικά καύσιμα ειδικά τώρα που αυτά είναι ιδιαιτέρως φθηνά για ηλεκτροπαραγωγή με επιπρόσθετη και την κατάργηση του ΕΦΚ στο φυσικό αέριο;

Αντιθέτως, εκτιμώ πως δεν θα μπορούσε να υπάρξει ευνοϊκότερη συγκυρία για να συντελεστούν μια σειρά από πυκνές μεταρρυθμίσεις που από καιρό εκκρεμούσαν.

Για να γίνω πιο συγκεκριμένος τα αυξημένα περιθώρια κερδοφορίας που αφήνει στην Προμήθεια η πτώση των τιμών του φυσικού αερίου και του πετρελαίου διευκολύνουν ταυτόχρονα την ανάπτυξη του υγιούς ανταγωνισμού τους στην λιανική και της ανακατανομής των μεριδίων τους, κάνουν τις δημοπρασίες ΝΟΜΕ λιγότερο επώδυνες για τα οικονομικά της ΔΕΗ, αφού η καθετοποιημένη επιχείρηση –που πρέπει να παραμείνει υγιής- διαθέτει πλέον σημαντικό εναλλακτικό του λιγνίτη και των υδροηλεκτρικών χαρτοφυλάκιο μονάδων φυσικού αερίου από το οποίο αντλεί κερδοφορία και βεβαίως αφήνει τα απαραίτητα περιθώρια για την ενσωμάτωση στο κόστος της Προμήθειας όλου του στρεβλού τμήματος του ΕΤΜΕΑΡ.

Υπό την μόνη επιφύλαξη της ανεισπραξιμότητας των λογαριασμών ρεύματος των καταναλωτών, η οποία ωστόσο εκτιμώ πως θα βελτιωθεί με την ανάπτυξη των ιδιωτών Προμηθευτών, όλα τα παραπάνω μπορούν να συντελεστούν και με ουσιαστικές μειώσεις στο κόστος ηλεκτροδότησης.

Σε ότι αφορά τα μακροοικονομικά των επιλογών, οι ΑΠΕ αποτελούν εγχώρια «καύσιμα» και ως εκ τούτου δεν δημιουργούν εξαρτήσεις για την χώρα ούτε και επιβαρύνουν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της με τακτές εκροές συναλλάγματος, εφ’ όσον βεβαίως παραμείνουν και συνεχίσουν να αναπτύσσονται από ελληνικές επιχειρήσεις.

Όσον αφορά στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, όλοι γνωρίζουμε πως δεν θα είναι για πολύ καιρό φθηνά, αφού οι χώρες που τα παράγουν έχουν ήδη πολύ σοβαρά οικονομικά προβλήματα από την πτώση των τιμών τους.

-Έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα, με δεδομένο και το νέο σχέδιο στήριξης των ΑΠΕ που επεξεργάζεται το ΥΠΕΝ, θεωρείτε πως υπάρχει περιθώριο δραστηριοποίησης στις ΑΠΕ για την ελληνική επιχειρηματικότητα; Ιδίως για τους «μικρούς» του χώρου;

Νομίζω είναι προφανές – και φυσιολογικό ως ένα βαθμό - πως όσο η αγορά των ΑΠΕ ωριμάζει, η δραστηριοποίηση σε νέα project θα καθίσταται ολοένα και δυσκολότερη για τους μικρότερους παίκτες. 

Ο κορεσμός του συστήματος από πλευράς ηλεκτροπαραγωγικής και η φυσιολογική μετακύλιση του ολοένα και μεγαλύτερου ρυθμιστικού κινδύνου στους νέους κάθε φορά παίκτες που θέλουν να δραστηριοποιηθούν στην αγορά, όπως θα γίνεται με την συμμετοχή τους στον ΗΕΠ, στις αποκλίσεις, αλλά και πλήρως, αργότερα, στις υποχρεώσεις του target model, ανεβάζουν το κατώφλι της κρίσιμης μάζας που πρέπει να έχει ένα έργο ώστε να «αξίζει τον κόπο». 

Όλα αυτά βεβαίως είναι αναμενόμενα και απαραίτητα με γνώμονα την τελική αυτορρύθμιση της αγοράς τεχνικά και οικονομικά, αφού συνδυάζονται και με την ελαστικοποίηση μέσω των διαγωνισμών των προσφερόμενων οικονομικών αποδόσεων 20ετίας. 

Το γεγονός παρ’ όλα αυτά ότι στο νέο σχέδιο συνεχίζουν εν γένει να προσφέρονται στα νέα έργα σταθερές τιμές πώλησης του παραγόμενου ρεύματος επί 20ετία ή 25ετία, αποτελεί κομβικό στοιχείο αυτοδέσμευσης της Πολιτείας στην περαιτέρω αταλάντευτη ανάπτυξη των ΑΠΕ και επιπλέον εκπέμπει ένα σαφές μήνυμα ανάκτησης της αξιοπιστίας της. 

Αυτό τώρα που «βιβλιογραφικά» δεν προβλεπόταν στα αναμενόμενα στοιχεία μιας αγοράς που ωριμάζει, είναι η εξαφάνιση του τραπεζικού δανεισμού που δυστυχώς έχει προκύψει για τα καλά στην χώρα μας και που αναμένεται να διαρκέσει για καιρό ακόμη. Νομίζω δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί πως στην Ελλάδα κάνει την εμφάνιση του ένα αιρετικό για δυτικού τύπου οικονομίες μοντέλο, που ζητείται ανάπτυξη χωρίς μόχλευση για την πλειοψηφία των μικρών ή μικρομεσαίων επιχειρήσεων και που εξ’ ορισμού αυτές δεν έχουν δυνατότητα πρόσβασης σε «εξωτικές» χρηματοδοτήσεις από μηχανισμούς όπως η ΕΤΕπ, η EBRD ή το πακέτο Γιούνκερ.

-Άρα με βάση όσα δρομολογούνται και ισχύουν, οι μικρές και οι  μικρομεσαίες ελληνικές επιχειρήσεις δεν μπορούν να κάνουν νέα project στις ΑΠΕ…

Εκτιμώ πως για την πλειοψηφία των μικρών ή μικρομεσαίων ελληνικών επιχειρήσεων που ήδη λειτουργούν κάποιο ή κάποια έργα ΑΠΕ στην χώρα μας, η νέα πραγματικότητα θα απαιτήσει άλλες επιλογές αν πρόκειται να συνεχίσουν την ανάπτυξή τους.

Απαιτείται δηλαδή εμπλοκή σε πολύ μεγαλύτερα έργα και μάλιστα χωρίς την παραδοσιακή τραπεζική χρηματοδότηση διαθέσιμη όπως παλιότερα.  Σίγουρα ο συνδυασμός αυτός απαιτεί ίδια κεφάλαια που ατομικά το συντριπτικό μέρος των μικρών ή μικρομεσαίων του χώρου δεν διαθέτει, ένεκα και της ταμειακής ασφυξίας που διέρχεται η χώρα μας και μέσα σε αυτήν και η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.  Νομίζω είναι γνωστό σε όλους το πρόβλημα των πληρωμών του ΛΑΓΗΕ με τις υπερημερίες 4-5 μηνών που επιφορτίζει αδίκως τους παραγωγούς.

-Οπότε που βλέπετε το μέλλον για αυτές τις μικρομεσαίες ελληνικές επιχειρήσεις που με τον ένα ή άλλο τρόπο έχουν συνδέσει τη δραστηριότητά τους με τις ΑΠΕ; 

Στον Ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο το σύστημα «η ισχύς εν τη ενώσει» έχει από καιρό τεθεί σε εφαρμογή και στις ΑΠΕ.  Και για να μην παρεξηγηθώ, ας διευκρινίσω πως την φράση την αναφέρω με γνώμονα την περαιτέρω ανάπτυξη τους στις ΑΠΕ και όχι για οποιονδήποτε άλλο αρνητικό συνειρμό σχετικά, για παράδειγμα, με την βιωσιμότητα τους.  Αρκεί λοιπόν κάποιος να επισκεφθεί την ιστοσελίδα www.REScoop.eu για να διαπιστώσει πως στην Ευρώπη και σε όλες σχεδόν τις χώρες μέλη της πλην της Ελλάδας λειτουργούν και αναπτύσσονται στις ΑΠΕ ήδη 1.240 τέτοιοι πολυσυμμετοχικοί συνεταιρισμοί με 300.000 εμπλεκόμενους μεριδιούχους συνολικά.

-Η νοοτροπία του μέσου Έλληνα που δυσπιστεί στις συλλογικές προσπάθειες, αλλά και κάποια αρνητικά παραδείγματα που υπήρξαν ακόμη και στον κλάδο της ενέργειας πρόσφατα, πιστεύετε ότι επιτρέπουν ένα τέτοιο αναπτυξιακό μοντέλο;

Στην Ελλάδα λειτουργούν και κάποια εξαιρετικής επιτυχίας παραδείγματα συνεταιρισμών τα οποία φωτίζουν μια τέτοια δυνατότητα περαιτέρω επέκτασης για τους μικρομεσαίους.  Αναφέρομαι για παράδειγμα στην χονδρεμπορική αγορά του φαρμάκου και παραφαρμάκου αξίας πολλών δις ευρώ ετησίως, όπου η δραστηριοποίηση εδώ και λίγες μόνο δεκαετίες των φαρμακοποιών και εκεί μέσω πολυσυμμετοχικών σχημάτων, τους προσφέρει σήμερα στην χονδρεμπορική αγορά ηγετικό μερίδιο 60% έναντι των υπολοίπων μη συνεταιριστικών φαρμακαποθηκών που εκτοπίστηκαν.

Εκτιμώ αντίστοιχα πως το υψηλό επίπεδο και η κατάρτιση που υπάρχει σήμερα σε πολλούς εκ των παραγωγών ΑΠΕ μπορεί να λειτουργήσει ως εφαλτήριο για την ανάπτυξη και τέτοιων σχημάτων.  Όσο για τα αρνητικά φαινόμενα που ορθά αναφερθήκατε, πράγματι αποτελούν δυσφήμιση για τον θεσμό της πολυσυμμετοχικής οικονομίας.  Δεν είναι όμως δυνατόν να «καταργήσουμε τον τροχό» επειδή κάποιοι από άγνοια ή και εκ του πονηρού τον χρησιμοποίησαν λάθος.

Άλλωστε εξ αρχής ανέφερα και ακράδαντα πιστεύω, πως το πολυσυμμετοχικό μοντέλο ανάπτυξης δεν είναι καθολικής εφαρμογής και δεν αρμόζει σε όλους.  Η αξιοπιστία κάθε τέτοιας πρωτοβουλίας οφείλει πρωτίστως να αντανακλάται στα πεπραγμένα και το προφίλ των προσώπων που την εγείρουν, στην γνώση και την εμπειρία τους αλλά και στις στιβαρές δομές λειτουργίας που προτείνονται.

Πολύτιμο βεβαίως μέρος ή και πυλώνες τέτοιων πολυσυμμετοχικών σχημάτων θα μπορούσαν να είναι και μεγάλες εταιρείες του χώρου.  Δεν φαίνεται άλλωστε ρεαλιστικό πως και αυτές θα μπορέσουν να αναπτύξουν μόνες τους όλα τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ που διαθέτουν, υπό την ασφυκτική μάλιστα πίεση των μεταβατικών χρόνων που θέτει το νέο σχέδιο λειτουργικής υποστήριξης έως δηλαδή την περαιτέρω αποκλιμάκωση-αυστηροποίηση των προσφερόμενων κινήτρων. 

-Αλήθεια ποια μπορεί να είναι τα πλεονεκτήματα ενός τέτοιου πολυσυμμετοχικού σχήματος στις ΑΠΕ;

Καταρχήν η παράκαμψη του σκοπέλου του τραπεζικού δανεισμού που σήμερα όπως γνωρίζουμε δεν είναι διαθέσιμος για τους περισσότερους που επιθυμούν να αναπτύξουν νέο έργο.  Ένα πολυσυμμετοχικό σχήμα, δηλαδή 500 - 1.000 συμμετεχόντων, μπορεί εύκολα να συγκεντρώσει ίδια κεφάλαια λ.χ. 10 εκατ. ευρώ και έτσι να μπορέσει να αναπτύξει ένα ελκυστικό έργο ΑΠΕ χωρίς καθόλου τραπεζικό δανεισμό.  Εν συνεχεία μπορεί να το αναχρηματοδοτήσει (το project finance λειτουργούντος έργου είναι απείρως πιο πιθανό στις σημερινές συνθήκες) τραπεζικά ή ομολογιακά και με τα κεφάλαια που θα αντλήσει να προχωρήσει στην περαιτέρω ανάπτυξη του χωρίς νέα ίδια κεφάλαια.

-Τι οικονομική απόδοση μπορεί να αναμένει ένας μεριδιούχος τέτοιου σχήματος;   

Επί της αρχής η οικονομική απόδοση ενός πολυσυμμετοχικού έργου ΑΠΕ είναι ίδια με ενός οποιουδήποτε αντίστοιχου επιχειρηματικού.  Εφ’ όσον λοιπόν όλοι εκτιμούμε πως η περεταίρω ανάπτυξη των ΑΠΕ έχει οικονομικό νόημα για τους επιχειρηματίες επενδυτές, αντίστοιχο και όχι λιγότερο νόημα θα έχει και για τους μεριδιούχους ενός πολυσυμμετοχικού σχήματος. Άρα εξαρτάται η απόδοση, αν μιλάμε για τις ΑΠΕ, από την επιμέρους τεχνολογία που θα επιλεγεί προς επένδυση και η επιλογή θα πρέπει προφανώς να γίνει με κριτήριο ποια τεχνολογία στα επόμενα 2 – 3 χρόνια προσφέρει ακόμη τις υψηλότερες αποδόσεις 20ετίας έναντι των υπολοίπων. Αιολικά; Φωτπβολταϊκά;  Όπως αντιλαμβάνεστε, εξ’ ορισμού δεν υπάρχουν ταμπού ως προς το ποια τεχνολογία ΑΠΕ θα επιλεγεί, ειδικότερα μάλιστα μεταξύ όσων δεν δημιουργούν εξαρτήσεις εφοδιασμού πρώτης ύλης.

-Από το να συμμετέχει κάποιος σε πολυσυμμετοχική εταιρεία δεν θα ήταν απλούστερο να αγοράσει μετοχές από το χρηματιστήριο σε μια ήδη εισηγμένη και λειτουργούσα εταιρεία;

Είναι άλλο το ένα και άλλο το άλλο. Στο πολυσυμμετοχικό σχήμα ο μεριδιούχος γίνεται συνέταιρος με μακρύ χρονικό ορίζοντα και μπορεί να διεκδικήσει συμμετοχή και στην διοίκηση.  Επιπλέον αγοράζει το μερίδιο σε αξία entry level στην λογιστική αξία του εγχειρήματος.  Με το πολυσυμμετοχικό σχήμα επίσης οι μεριδιούχοι, που ατομικά συνήθως είναι ήδη μικρομεσαίοι ηλεκτροπαραγωγοί από ΑΠΕ, σκοπεύουν να ενδυναμώσουν συλλογικά περαιτέρω την θέση τους στην αγορά έναντι του επερχόμενου ανταγωνισμού από τους μεγάλους ξένους παίκτες αλλά και να εισέλθουν σε νέες δραστηριότητες που ατομικά μόνοι τους δεν θα μπορούσαν για όλους τους λόγους που προανέφερα .    

Στις εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες ο μικρομέτοχος είναι συνήθως απλά «παίκτης» και αγοράζει την μετοχή στην market value που συνήθως είναι πολλαπλάσια της λογιστικής, εκτός βεβαίως από ιδιάζουσες περιπτώσεις αρνητικού κλίματος που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.  Ο λόγος επιπλέον που αγοράζει κάποιος μια μετοχή από το χρηματιστήριο δεν είναι τόσο η μερισματική της απόδοση αλλά το προσδοκώμενο κέρδος από την πώληση της σε υψηλότερη τιμή.  Μπορεί να πάρει τη μετοχή μιας ενεργειακής εταιρείας, όπως μπορεί να πάρει οποιασδήποτε άλλης.

Εδώ μιλάμε για ανθρώπους που θέλουν για παράδειγμα να επεκτείνουν τη δραστηριότητα που έχουν ήδη στην ενέργεια και που δεν μπορούν να το κάνουν παρά μόνον συνεργατικά.

-Μήπως ο χώρος των ΑΠΕ δεν προσφέρεται για συνεταιριστικά - πολυσυμμετοχικά σχήματα;

Τουναντίον. Ένα πολυσυμμετοχικό σχήμα για να ευδοκιμήσει, χρειάζεται ειδικά στα πρώτα του στάδια οικονομική σταθερότητα και κερδοφορία.  Και οι δύο αυτές κρίσιμες για την βιωσιμότητα του σχήματος παράμετροι πληρούνται στις νέες ΑΠΕ που θα λειτουργούν σε ρυθμιζόμενο καθεστώς σταθερών τιμών αποζημίωσης 20ετίας.  Επίσης το γεγονός ότι το παραγόμενο και πωλούμενο προϊόν (ηλεκτρισμός) είναι ηλεκτρονικά μετρήσιμο με διαδικτυακή μάλιστα διαφάνεια, απαλείφει τους όποιους διαχειριστικούς ενδοιασμούς από πλευράς μεριδιούχων.

-Μιλάτε σαν να έχετε κάτι στο μυαλό σας. Υπάρχουν σκέψεις από τον ΣΠΕΦ προς μια τέτοια κατεύθυνση;

Πράγματι το θέμα έχει συζητηθεί στο ΔΣ του ΣΠΕΦ, αφού σύμφωνα και με το άρθρο 2, παρ. 6 του καταστατικού μας κάθε πρωτοβουλία ή ενέργεια που έχει σαν στόχο την εξάλειψη του φαινομένου του θερμοκηπίου και την προστασία του περιβάλλοντος περιλαμβάνεται στους σκοπούς του συνδέσμου.  Βεβαίως ως εγχείρημα αν προχωρήσει, δεν θα αφορά τα στενά πλαίσια ενός σωματείου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα όπως είναι ο σύνδεσμος μας αλλά δημιουργία χωριστής οικονομικής οντότητας κερδοσκοπικού χαρακτήρα.  Επιπλέον το εγχείρημα μάλλον δεν θα αφορά τα φωτοβολταϊκά, αφού οι οικονομικές αποδόσεις  τους δεν τα θέτουν σε προτεραιότητα τουλάχιστον για τα επόμενα δύο-τρία χρόνια.  Με βάση το νέο σχέδιο ΑΠΕ οι μεγαλύτερες ευκαιρίες ανάπτυξης αφορούν τον κλάδο των αιολικών, όπου για τα πλήρως αδειοδοτημένα και με σύμβαση ΛΑΓΗΕ έργα (περίπου 1 GW συνολικά) παρέχεται, ανεξαρτήτως εγκατεστημένης ισχύος, μεταβατική περίοδος διακράτησης του παλαιού ελκυστικού μοντέλου Feed in Tariff εφ’ όσον αυτά κατασκευαστούν και συνδεθούν μέχρι και τον Μάρτιο του 2018.

Με δεδομένες λοιπόν τις εκτιμήσεις μας πως η πλειοψηφία των παραγωγών μάλλον δεν θα μπορέσει να βρει ατομικά ρόλο δραστηριοποίησης στις νέες στο εξής ΑΠΕ για όλους τους οικονομικούς λόγους κυρίως κλίμακας έργων που προανέφερα, το ΔΣ με απόφαση του έχει προ διμήνου συστήσει εξαμελή ομάδα εργασίας για την διερεύνηση ενός τέτοιου εγχειρήματος, το οποίο συν τοις άλλοις θα αξιοποιούσε την δυναμική για περαιτέρω λελογισμένη ανάπτυξη που κρύβουν μέσα τους οι σημερινοί μικροί ή μικρομεσαίοι παραγωγοί. 

Προσωπική μου εκτίμηση είναι πως μέσα από ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσαν μέχρι το 2020 να αναπτυχθούν περί τα 30 – 50 MW ΑΠΕ.

Επί του παρόντος λοιπόν βρισκόμαστε σε επαφή με εξειδικευμένα γραφεία συμβούλων εγνωσμένου κύρους στην πολυσυμμετοχική οικονομία προς κατάρτιση οδικού χάρτη, ενώ γραμμή επικοινωνίας υφίσταται και με το υπουργείο με το οποίο έχουμε συζητήσει τις σκέψεις μας αυτές.

Η πολυσυμμετοχική οικονομία και το crowd funding αποτελούν άλλωστε νομοθετικές προτεραιότητες για την Κυβέρνηση όπως ευρέως έχει επικοινωνήσει και μας έχει καταστεί σαφές πως σε επίπεδο πλαισίου στηρίζει τέτοιες πρωτοβουλίες.