Οι κύριες αγορές ενέργειας και πως να τις προσεγγίσουμε

Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και έπειτα οι αγορές των εμπορευμάτων (commodities) έχουν γίνει σταδιακά όλο και πιο προσιτές στους μικροεπενδυτές (retail investors), με αποτέλεσμα σήμερα να θεωρούνται από πολλούς ακόμα ένα επενδυτικό προϊόν (asset class). Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που μπορούν να εξηγήσουν αυτή την τάση: η ευκολία της ηλεκτρονικής διαπραγμάτευσης από επενδυτές με μικρό κεφάλαιο από το σπίτι ή το γραφείο τους, η ραγδαία μείωση των προμηθειών σε όλα σχεδόν τα επενδυτικά προϊόντα, η ζήτηση από τους επενδυτές για εναλλακτικές μορφές επένδυσης (non-correlated) μετά το φιάσκο των μετοχών παγκοσμίως την περίοδο 2000-2002, και φυσικά η συνεχής αναζήτηση νέων αγορών και νέων προϊόντων προς πώληση από τις επενδυτικές τράπεζες.

Τις επόμενες εβδομάδες θα δημοσιεύσουμε μια σειρά άρθρων σχετικά με τις αγορές εμπορευμάτων, και συγκεκριμένα της ενέργειας. Όπως θα αναλύσουμε παρακάτω, οι συγκεκριμένες αγορές παρουσιάζουν κάποια χαρακτηριστικά που τις κάνουν πιο ριψοκίνδυνες από τις κλασικές επενδυτικές κατηγορίες (μετοχές/ομόλογα/ακίνητα). Το κίνητρο του αρθρογράφου δεν είναι να πείσει τους αναγνώστες να συμμετάσχουν σε αυτές τις αγορές. Αντιθέτως ο σκοπός αυτών των άρθρων θα είναι να προστατεύσουν τους αναγνώστες: θα επιχειρήσουν να ενημερώσουν για τους κινδύνους, να ρίξουν φως στο πως γίνεται η διαπραγμάτευση στις αγορές ενέργειας, και να διαλύσουν κάποιους μύθους που κυκλοφορούν σχετικά με την αποτίμηση τους.

Η παρακάτω ανάλυση απευθύνεται κυρίως σε επενδυτές που μελετούν τα θεμελιώδη στοιχεία των αγορών και όχι σε τεχνικούς αναλυτές. Ωστόσο η εμπειρία λέει ότι και οι τεχνικοί επενδυτές έχουν να κερδίσουν κάτι, αφού στα εμπορεύματα δεν γίνεται να επενδύει κάποιος, αγνοώντας εντελώς τα θεμελιώδη στοιχεία και τα σχετικά ρίσκα (π.χ. υποδομές, γεωπολιτική, κόστος παραγωγής κτλ). Άλλωστε οι αγορές εμπορευμάτων γενικότερα, και οι αγορές ενέργειας ειδικότερα, καθιερώθηκαν για να βοηθήσουν τους παραγωγούς και τους καταναλωτές να διαχειριστούν τα ρίσκα τους, επομένως αυτοί παραμένουν και οι κύριοι παίκτες.

Ας εξετάσουμε τις κύριες αγορές ενέργειας, ποια στοιχεία είναι αυτά τα οποία επηρρεάζουν την ισορροπία προσφοράς/ζήτησης, και πως μπορεί να τα ερμηνεύσει ένας επενδυτής. Όταν μιλάμε για αγορές ενέργειας εννοούμε κυρίως τα βασικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (ΣΜΕ ή futures) αργού πετρελαίου (WTI, Brent), πετρελαϊκών προϊόντων (ICE Gasoil, NYMEX RBOB, NYMEX Ultra Low Sulphur Diesel), και φυσικού αερίου (Henry Hub). Φυσικά υπάρχουν και άλλα συμβόλαια όπως TOCOM (αργό πετρέλαιο και κηροζίνη), CME Ethanol/Coal/PJM (βιοκαύσιμα/άνθρακας/ηλεκτρισμός), αλλά συγκεντρώνουν περιορισμένο ενδιαφέρον πέρα από τους βασικούς βιομηχανικούς παίχτες κάθε αγοράς.

- WTI futures χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση του αργού πετρελαίου κατά κόρον στις ΗΠΑ και στην υπόλοιπη αμερικάνικη ήπειρο. Το σημείο παράδοσης είναι στο Cushing, Oklahoma, ΗΠΑ στις δεξαμενές (tank farms) όπου συγκλίνουν σχεδόν όλοι οι αγωγοί πετρελαίου από τις πετρελαιοπαραγωγές πολιτείες των ΗΠΑ.

- Brent futures χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση του αργού πετρελαίου κατά κόρον στην Ευρώπη, την Αφρική και έμμεσα στην Μέση Ανατολή. Το συμβόλαιο βασίζεται στην παραγωγή της Βόρειας Θάλασσας, αν και δεν έχει σημείο παράδοσης όπως τα υπόλοιπα futures ενέργειας. Λόγω της ραγδαίας μείωσης της παραγωγής της Βορ. Θάλασσας τα τελευταία χρόνια στο συμβόλαιο πλέον περιλαμβάνεται και η παραγωγή άλλων πηγών, πέραν της πηγής Brent, για να διατηρηθεί η αξιοπιστία του συμβολαίου.

- ICE Gasoil είναι τα futures που χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση του πετρελαίου θέρμανσης στην Ευρώπη. Από τον Ιανουάριο 2015 το συμβόλαιο θα μετατραπεί σε ICE ULSD και θα αποτιμά το πετρέλαιο κίνησης, λόγω της μείωσης της παραγωγής και κατανάλωσης του πετρελαίου θέρμανσης ανά την Ευρώπη. Τα καύσιμα αεροσκαφών (Jet) αποτιμούνται έμμεσα από αυτό το συμβόλαιο, λόγω του ότι ανήκουν στην ίδια οικογένεια προϊόντων με το ULSD. Το σημείο παράδοσης είναι η Αμβέρσα, το Ρότερνταμ, και το Άμστερνταμ, όπου βρίσκεται συγκεντρωμένο ένα μεγάλο ποσοστό των διυλυστηρίων και των δεξαμενών της Βορειοδυτικής Ευρώπης.

- RBOB και ULSD είναι τα futures που χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση της βενζίνης και πετρελαίου κίνησης αντίστοιχα στις ΗΠΑ. Το σημείο παράδοσης είναι το λιμάνι της Νέας Υόρκης και οι περιοχές γύρω από αυτό, όπου παραδοσιακά βρίσκονται τα μεγάλα κέντρα κατανάλωσης πετρελαίου των ΗΠΑ.

- Henry Hub είναι τα futures που χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση φυσικού αερίου στις ΗΠΑ, πρόσφατα δε και στις διεθνείς αγορές λόγω της αναμενόμενης αύξησης των εξαγωγών σχιστολιθικού αερίου. Το σημείο παράδοσης του συμβολαίου είναι στη Λουϊζιάνα, ΗΠΑ εκεί όπου συναντώνται 13 αγωγοί φυσικού αερίου από διάφορες πολιτείες.

Ας δούμε περιληπτικά τι είναι τελικά αυτό που κάνει τις τιμές της ενέργειας να μεταβάλλονται τόσο γρήγορα. Η πλειονότητα των διακυμάνσεων των τιμών των εμπορευμάτων ενέργειας μπορεί να ερμηνευθεί από τρία βασικά στοιχεία:

-Τα επίπεδα αποθεμάτων του αργού και των προϊόντων. Η σχέση αποθεμάτων/τιμών είναι αντιστρόφως ανάλογη, όπως άλλωστε σε κάθε εμπόρευμα, δηλαδή υψηλά αποθέματα πιέζουν τις τιμές προς τα κάτω και χαμηλά αποθέματα βοηθούν στην άνοδο των τιμών. Οι χώρες του ΟΟΣΑ δημοσιεύουν λίστες με τα επίπεδα των αποθεμάτων σε αργό πετρέλαιο και προϊόντα κάθε μήνα. Επίσης κάθε χώρα δημοσιεύει τα δικά της στατιστικά στοιχεία για παραγωγή/κατανάλωση/αποθέματα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την EIA στις ΗΠΑ.

-Οι ανοικτές κερδοσκοπικές θέσεις σε κάθε συμβόλαιο (net speculative length) ως ποσοστό όλων των ανοικτών θέσεων. Αυτές είναι οι θέσεις σε futures από εταιρείες που δεν είναι παραγωγοί ή καταναλωτές ενέργειας και βλέπουν τα εμπορεύματα καθαρά κερδοσκοπικά. Αυτές οι εταιρείες είναι επενδυτικά ταμεία, συνταξιοδοτικά ταμεία, μεγάλοι διαχειριστές κεφαλαίων κτλ. Στο σύνολο όλων των ανοικτών θέσεων είναι μειοψηφία, και ανάλογα με το εμπόρευμα το ποσοστό τους κινείται μεταξύ 10% και 15%. Ωστόσο είναι σημαντική ένδειξη για το που βλέπουν την αγορά οι μεγάλοι επενδυτές.

-Τα επιτόκια των μεγαλύτερων οικονομιών και κυρίως των ΗΠΑ, διότι η ενέργεια αποτιμάται κυρίως σε δολλάρια. Σε ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων συνήθως υπάρχουν πληθωριστικές τάσεις, οι οποίες οδηγούν τα κεφάλαια στα εμπορεύματα σαν αντιστάθμιση του ρίσκου του πληθωρισμού. Το αποτέλεσμα είναι η άνοδος των τιμών ενέργειας, που συχνά με τη σειρά της αυξάνει τις πληθωριστικές τάσεις περαιτέρω. Η ειρωνία είναι ότι και τα χαμηλά επιτόκια μπορούν να οδηγήσουν σε άνοδο τιμών υπό προϋποθέσεις, όπως θα δούμε στα επόμενα άρθρα.

Πέρα από τους παραπάνω παράγοντες μεγάλο ρόλο επίσης παίζουν: 

-η εποχικότητα της παραγωγής/κατανάλωσης (κατανάλωση πετρέλαιου θέρμανσης το χειμώνα και βενζίνης το καλοκαίρι)

-ο καιρός (ένας ισχυρός τυφώνας προκαλεί μείωση της παραγωγής αργού στον Κόλπο του Μεξικού)

-η κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι υποδομές (η ετήσια συντήρηση των πλατφορμών της Βορ. Θάλασσας μειώνει την παραγωγή, μια φωτιά σε ένα διυλυστήριο επίσης θα μειώσει την παραγωγή)

-τα ναύλα (μείωση της τιμής των ναύλων μπορεί να σημαίνει αύξηση των εισαγωγών σε μία περιοχή και κατά συνέπεια αύξηση των αποθεμάτων)

-οι επιδοτήσεις ενέργειας στις αναπτυσσόμενες χώρες (μείωση της επιδότησης της βενζίνης σε μια χώρα θα οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης)

-σημαντικά γεωπολιτικά γεγονότα (η εισβολή των συμμάχων στη Λιβύη διέκοψε την παραγωγή πετρελαίου ανεβάζοντας τις τιμές, οι εμπορικές κυρώσεις στο Ιράν είχαν παρόμοιο αποτέλεσμα)
 
Βάσει των παραπάνω μπορούμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα: 

-σε σχέση με τις μετοχές τα εμπορεύματα παρουσιάζουν μεγαλύτερη μεταβλητότητα καθημερινά (η αξία μιας εταιρείας δεν αλλάζει δραματικά από τη μία μέρα στην άλλη ακόμα και αν βγουν κάποια αρνητικά νέα, ενώ ακόμα και μια μικρή αλλαγή στο επίπεδο των αποθεμάτων αργού επηρρεάζει την τιμή του άμεσα)

-σε αντίθεση με τις μετοχές, στα εμπορεύματα ο επενδυτής χρησιμοποιεί μόχλευση αυξάνοντας το ρίσκο του (ένα συμβόλαιο WTI στα 90$/bbl έχει αξία $90 χιλ. αλλά λόγω μόχλευσης ο επενδυτής τοποθετεί margin, δηλαδή ένα ποσοστό του ποσού)

-σε αντίθεση με τις μετοχές είναι σχεδόν αδύνατη η τακτική μακροπρόσθεσμων επενδύσεων (buy and hold), οι επενδυτές πρέπει να προσέχουν τις κινήσεις των εμπορευμάτων καθημερινά ή και ανά ώρα

-τέλος, λόγω του ότι τα εμπορεύματα διαπραγματεύονται ως συμβόλαια είναι επένδυση μηδενικού αθροίσματος (zero sum), σε αντίθεση με τις μετοχές όπου όλοι οι επενδυτές μπορούν να κερδίζουν ή να χάνουν ταυτόχρονα
 
Θα σταματήσουμε εδώ προς το παρόν. Στα επόμενα άρθρα θα δούμε λεπτομερώς ποια είναι τα ρίσκα για κάθε παίκτη στην αγορά, πως χρησιμοποιούν οι traders τα συμβόλαια για να αντισταθμίσουν τα ρίσκα τους, και πως αντιδρούν τα συμβόλαια σε διαφορετικά γεγονότα.
 
Παραπομπές
EY Financial Planning Centre - Commodities as an Alternative Asset Class
http://www.cmegroup.com/trading/energy/
https://www.theice.com/products/
ΙΕΑ - Oil Market Report
RBA - Global Commodity Markets – Price Volatility and Financialisation
JAMES D. HAMILTON - Causes and Consequences of the Oil Shock of 2007–08
European Central Bank - ASSESSING THE FACTORS BEHIND OIL PRICE CHANGES
Oxford Institute for Energy Studies - An Anatomy of the Crude Oil Pricing System
http://www.eia.gov/petroleum/
 
* Ο κ. Κυριάκος Μεζόπουλος είναι ναυλωτής στη ΒΡ. Αποτελεί ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Greek Energy Forum, του σύνδεσμου Ελλήνων και Κυπρίων επαγγελματιών στο χώρο της ενέργειας στο Λονδίνο. 

(capital.gr)