Skip to main content
Menu

Νεκταρία Καρακατσάνη: Σκεπτικό και βασικά σημεία του «Χειμερινού Ενεργειακού Πακέτου» της Κομισιόν

Στις 30 Νοεμβρίου του 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το «Χειμερινό Ενεργειακό Πακέτο», μια φιλόδοξη δέσμη βασικών αρχών για τον μετασχηματισμό κρίσιμων παραμέτρων των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και του ενεργειακού τομέα γενικότερα. Ο τίτλος της νέας ενεργειακής δέσμης «Καθαρή Ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους», υποδεικνύει τους δύο βασικούς στόχους των πολυάριθμων ρυθμίσεων:

α) Τη μετάβαση προς την απανθρακοποίηση της οικονομίας, μέσω της αναπροσαρμογής των χαρακτηριστικών των αγορών, ώστε να ενσωματώνουν αποτελεσματικότερα και με οικονομικότερο τρόπο τις ΑΠΕ, τη διεσπαρμένη παραγωγή, τα ηλεκτρικά οχήματα, και τις τεχνολογίες αποθήκευσης, καθιστώντας παράλληλα εφικτή την ενεργό συμμετοχή των καταναλωτών.

β) Τη μετατόπιση του κέντρου βάρους των προσεγγίσεων για σημαντικά ζητήματα (όπως η αξιολόγηση της επάρκειας ισχύος, τα σχήματα στήριξης ΑΠΕ, η εκπόνηση σεναρίων επικινδυνότητας για την ασφάλεια εφοδιασμού) από εθνικό επίπεδο σε περιφερειακό ή Ευρωπαϊκό, δίνοντας έμφαση στην εναρμόνιση των κανόνων, τη  διασυνοριακή συμμετοχή αλλά και στην ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας, τόσο μεταξύ όμορων Διαχειριστών όσο και μεταξύ εθνικών Ρυθμιστών Αρχών.  

Ενδεικτικό για το εύρος των ρυθμίσεων της νέας ενεργειακής δέσμης είναι ότι εκτείνονται σε 70 κείμενα, υπερβαίνοντας τις 4500 σελίδες. Είναι βέβαιο ότι  το χειμερινό πακέτο θα αποτελέσει αντικείμενο εκτενών συζητήσεων και διαβουλεύσεων στο προσεχές διάστημα. Οι πολυάριθμες ρυθμίσεις αναμένεται να οριστικοποιηθούν εντός του 2018. Οι τελικές θέσεις που θα υιοθετηθούν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και Κοινοβούλιο θα αποτυπωθούν σε αναθεωρημένες κοινοτικές οδηγίες και κανονισμούς, με έναρξη εφαρμογής που διαφοροποιείται μεταξύ των μέτρων, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις, θα είναι άμεση.

Αναλυτικότερα, το χειμερινό ενεργειακό πακέτο θα αποτελέσει τη βάση για κομβικά κείμενα του κοινοτικού δικαίου, που αφορούν την εδραίωση της ενεργειακής ένωσης, την πιο αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, μια συγκροτημένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση κρίσεων στον ηλεκτρισμό, την προώθηση των ΑΠΕ μέσα από όρους αγοράς,  την έμφαση στην ενεργειακή απόδοση και την νέα της διάσταση ως μέτρο περιορισμού της ενεργειακής ένδειας, τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των καταναλωτών και την ενίσχυση των δικαιωμάτων τους.

Επιπλέον, η νέα ενεργειακή δέσμη αναφέρεται στη θεσμική ενίσχυση των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, την επέκταση του ρόλου τους σε νέα πεδία αρμοδιοτήτων, όπως η εποπτεία των Περιφερειακών Συντονιστικών Κέντρων Ασφάλειας, καθώς και την εδραίωση της συνεργασίας των ρυθμιστών σε περιφερειακό επίπεδο. Παράλληλα, ενισχύεται και ο ρόλος του ACER, του Οργανισμού για τη Συνεργασία των Ρυθμιστών Ενέργειας, ο οποίος αποκτά κρίσιμο ρόλο στην αξιολόγηση ζητημάτων επάρκειας αλλά και επικινδυνότητας, μέσω της έγκρισης κρίσιμων μεθοδολογιών, σε διασυνοριακά ζητήματα αλλά και στην εποπτεία των Λειτουργών των αγορών ηλεκτρισμού (κατεξοχήν χρηματιστήρια ενέργειας).

Το παρόν άρθρο παρουσιάζει συνοπτικά το σκεπτικό που διέπει το πολυσχιδές ενεργειακό πακέτο και στη συνέχεια, παραθέτει μια κατηγοριοποίηση και επιγραμματική σύνοψη των ρυθμίσεων που αυτό εισάγει για 13 βασικές θεματικές ενότητες. Καθώς σημείο αναφοράς  της χειμερινής δέσμης είναι οι καταναλωτές, αποφεύγονται κατά το δυνατόν οι τεχνικοί όροι. Η σύνοψη αναδεικνύει κυρίως ζητήματα που αφορούν τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τα υπόλοιπα, εξίσου σημαντικά, ζητήματα αποτελούν αντικείμενο διακριτής εισήγησης.

A. Το Σκεπτικό για ένα Νέο Ενεργειακό Πακέτο

Πριν παραθέσουμε τις επιμέρους ρυθμίσεις, είναι σημαντικό να προσεγγίσουμε ένα θεμελιώδες ερώτημα: “Ποιοι είναι οι λόγοι για τη θέσπιση μιας νέας ενεργειακής δέσμης;”. Γιατί δεν ήταν επαρκές το 3ο Ενεργειακό Πακέτο του 2009 αλλά και οι κανονισμοί που ακολούθησαν, συμπληρώνοντας τις βασικές αρχές του; Ενδεικτικά, αναφέρονται σχετικώς, οι Κανονισμοί που αφορούν τη διαφάνεια και την ακεραιότητα των συναλλαγών στις ενεργειακές αγορές (Κανονισμός REMIT), την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης στις διασυνδέσεις (Κανονισμός CACM), καθώς και ευρωπαϊκοί κώδικες (Network Codes) για ποικίλα ζητήματα, όπως η διαχείριση της ζήτησης.  Μετά από τόσα νομοθετικά κείμενα, ποιες είναι οι ανησυχίες της ΕΕ, τα νέα δεδομένα και οι προκλήσεις που επιχειρεί να αντιμετωπίσει με τη νέα δέσμη;

1. Η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Καταρχάς, θα πρέπει να τονίσουμε ότι θεμελιώδης λίθος της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής είναι η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία θα λειτουργεί αποτελεσματικά, επιτυγχάνοντας πολλαπλά ζητούμενα. Όπως επισημαίνει συχνά η ΕΕ, η ενοποιημένη ή εσωτερική αγορά συνιστά το βέλτιστο τρόπο για να διασφαλιστεί η ροή της ενέργειας προς την κατεύθυνση που προσδιορίζουν υγιή οικονομικά σήματα, τα οποία αποκαλύπτουν τα σημεία στα οποία πραγματικά υπάρχει έλλειμμα ή πλεόνασμα ενέργειας. Πάγια θέση της ΕΕ είναι ότι η ενεργειακή ένωση διευρύνοντας το πεδίο των αγορών πέρα από τα εθνικά σύνορα, αμβλύνει τοπικές στρεβλώσεις και ενδυναμώνει τον ανταγωνισμό. Μέσα από τις βραχυπρόθεσμες αγορές, αποκαλύπτεται η αξία της ευελιξίας και καθίσταται εφικτή η πιο ενεργός συμμετοχή των ΑΠΕ αλλά και η ενσωμάτωση τους με οικονομικό τρόπο. Υπό τις συνθήκες αυτές, η εσωτερική αγορά επιτρέπει, θεωρητικά, τη διαμόρφωση τιμών σε ανεκτά (affordable) επίπεδα για τους καταναλωτές.

Παράλληλα, η εσωτερική αγορά ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού, καθώς επιτρέπει, θεωρητικά, στα οικονομικά σήματα να αποκαλύπτουν τα σημεία εκείνα στα οποία απαιτούνται επενδύσεις σε νέες υποδομές, όπως διασυνδέσεις, αλλά και πάγια (resources). Οι πόροι αυτοί δεν περιορίζονται σε μονάδες παραγωγής, αλλά περιλαμβάνουν και τεχνολογίες απόκρισης ζήτησης καθώς και αποθήκευσης. Επιπλέον, στον τομέα του φυσικού αερίου, συντονισμένες προσεγγίσεις, όπως ο τρόπος διαχείρισης κρίσεων αλλά και οι μελέτες επικινδυνότητας, καθιστούν απτή την έννοια της προληπτικής δράσης, της αντιμετώπισης των έκτακτων συνθηκών με μέτρα αγοράς κατά το δυνατόν, και της ενεργειακής αλληλεγγύης. Η προσήλωση στην αρχή της ενίσχυσης των διασυνδέσεων είναι κοινή τόσο στον ηλεκτρισμό όσο και στο φυσικό αέριο, με ιδιαίτερη έμφαση να αποδίδεται, στη δεύτερη περίπτωση, στη διαφοροποίηση των πηγών προέλευσης του καυσίμου, των εναλλακτικών τρόπων και οδεύσεων, αλλά και των νέων τεχνολογιών και εφαρμογών χρήσης.

2. Προβληματισμοί που οδήγησαν στο Χειμερινό Ενεργειακό Πακέτο

Τι ισχύει όμως στην πράξη και σε τι βαθμό έχει υλοποιηθεί η παραπάνω προσδοκία της ΕΕ για την ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας; Όπως αναφέρεται παρακάτω, αρκετές στρεβλώσεις και αναποτελεσματικότητες έχουν πλέον διαπιστωθεί στις ευρωπαϊκές αγορές, σε διαφορετικό βαθμό μεταξύ των χωρών, καθιστώντας ωστόσο, σαφές ότι υπάρχουν σοβαρές αποκλίσεις από τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής. Επιπλέον, έχουν ανακύψει νέα τεχνολογικά δεδομένα και σημαντικές εξελίξεις στα κόστη τους, που σηματοδοτούν νέες δυνατότητες για τους καταναλωτές, επιτρέποντας μια πιο ενεργό συμμετοχή τους στον καθορισμό των τιμών. Είναι λοιπόν αναγκαία η θέσπιση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, ώστε να μπορούν να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες. Στο ίδιο πλαίσιο, έχουν αναδειχθεί νέες λύσεις διαχείρισης ζήτησης, ειδικά για τους Διαχειριστές των Δικτύων Διανομής, και είναι σημαντικό το ρυθμιστικό πλαίσιο να αναπροσαρμοστεί αντίστοιχα, ώστε να τις καθιστά εφικτές.

i. Η εξέλιξη των αγορών λιανικής

Αναφορικά με τις συνθήκες που επικρατούν στις αγορές λιανικής, η ΕΕ επισημαίνει ότι η ανταγωνιστικότητα τους μπορεί να βελτιωθεί αισθητά. Η εξέλιξη των τιμολογίων του ρεύματος διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών για λόγους συχνά ασυσχέτιστους με τη δυναμική των αγορών χονδρεμπορικής, με καθοριστική παράμετρο τις μη ανταγωνιστικές χρεώσεις, όπως οι χρεώσεις χρήσης δικτύων, τα τέλη για περιβαλλοντικές πολιτικές και οι φόροι. Οι χρεώσεις αυτές έχουν εκτιναχθεί, προκαλώντας πολλαπλά προβλήματα, αλλά και την αναγκαιότητα αναθεώρησης δομικών τους χαρακτηριστικών.

Μια ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη είναι ότι η ενεργειακή ένδεια αυξάνεται συνεχώς, ενώ υπάρχει ασάφεια τόσο ως προς την παρακολούθηση του φαινομένου όσο και ως προς τον ενδεδειγμένο τρόπο για την αντιμετώπιση του. Πέρα από την κοινωνική της διάσταση και τη διασφάλιση της αξιοπρέπειας των καταναλωτών, η μη αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας με κοινό πρίσμα αποτελεί για την ΕΕ ανασταλτικό παράγοντα και για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Επιπλέον, χρεώσεις που αφορούν την αλλαγή προμηθευτή όπως οι χρεώσεις πρόωρης λήξης συμβολαίου συνιστούν εμπόδιο στην ανάπτυξη του ανταγωνισμού και επιτείνουν την αδράνεια εκ μέρους των καταναλωτών. Ο υψηλός αριθμών παραπόνων καταναλωτών σχετικά με θέματα λογαριασμών υποδεικνύει ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης της σαφήνειας της πληροφορίας που εμφανίζεται στους λογαριασμούς αλλά και της αντικειμενικής αξιολόγησης των τιμολογίων των διαφόρων προμηθευτών, μέσα από πιστοποιημένα εργαλεία σύγκρισης.

ii. Η αναγκαιότητα για επαναπροσδιορισμό του ρόλου των Διαχειριστών Δικτύου

Καθώς το 90% των ΑΠΕ είναι συνδεδεμένα στο δίκτυο διανομής, η ενσωμάτωση της διεσπαρμένης παραγωγής προκαλεί κόστη που έχουν αυξήσει σημαντικά τις χρεώσεις δικτύου για τους οικιακούς καταναλωτές. Το σκεπτικό της ΕΕ είναι να επιτραπεί στους Διαχειριστές Δικτύων Διανομής να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που απορρέουν από την διεσπαρμένη παραγωγή σε πιο τοπικό επίπεδο, μέσα από τη δυνατότητα διαχείριση της εξελιξίας που υφίσταται στα διάφορα σημεία του Δικτύου, ώστε να μειωθεί εν τέλει, τα συνολικό κόστος.

Μια σημαντική παράμετρος προς την κατεύθυνση αυτή είναι το δυναμικό που ενυπάρχει στους καταναλωτές, οι οποίοι θα πρέπει να μπορούν, μέσω των έξυπνων μετρητών και άλλων εφαρμογών, να παρακολουθούν την ωριαία διακύμανση της κατανάλωσής τους και να την προσαρμόζουν, βασισμένοι στις τιμές των αγορών. Επιπρόσθετα, οι καταναλωτές θα δύνανται να συμβάλλονται με φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης (aggregators), ώστε να διαμορφώνονται προϊόντα ευελιξίας, που θα συμβάλλουν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των Δικτύων. Η αποθήκευση αλλά και τα ηλεκτρικά οχήματα είναι εργαλεία που οι Διαχειριστές δικτύου καλούνται να αξιοποιήσουν ή και να αναπτύξουν, αν δεν εκδηλωθεί ενδιαφέρον από τρίτους.

Η βαρύτητα των πτυχών αυτών αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι οι δύο νέοι ορισμοί  που εισάγει το χειμερινό πακέτο αναφέρονται ακριβώς στον ενεργό καταναλωτή αλλά και την ενεργή ενεργειακή κοινότητα. Επιπλέον, γίνεται ρητή αναφορά στην αποθήκευση, έννοια η οποία δεν υφίστατο διακριτά έως τώρα στους ευρωπαϊκούς κώδικες, έχοντας μικτά χαρακτηριστικά τόσο παραγωγής όσο και κατανάλωσης.

Στο πλαίσιο των νέων δυνατοτήτων που καθορίζονται και καθώς πολλοί Διαχειριστές είναι συνδεδεμένοι με κάθετα ολοκληρωμένες επιχειρήσεις, που δραστηριοποιούνται και στον τομέα της προμήθειας, είναι αναγκαίο οι ρυθμιστές να θέτουν τις αναγκαίες ασφαλιστικές δικλείδες. Αυτές θα διασφαλίζουν την ουδετερότητα των Διαχειριστών στους νέους τους ρόλους, κυρίως στη χρήση πόρων ευελιξίας για τη διαχείριση τοπικής συμφόρησης αλλά και τη διατήρηση της εμπιστευτικότητας στη διαχείριση δεδομένων, ειδικά καθώς η εμπορική αξία τους καθίσταται σημαντική.

 

iii. Οικονομικά σήματα των αγορών που υπόκεινται σε στρεβλώσεις

Κατά την άποψη της ΕΕ, κάποιοι κανόνες των εθνικών αγορών ενέργειας, όπως τα διοικητικά οριζόμενα όρια τιμών (price caps) και κρατικές παρεμβάσεις αποτρέπουν τις τιμές από το να αποκαλύπτουν πότε πραγματικά υπάρχει έλλειμμα ενέργειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι 16 κράτη μέλη εφαρμόζουν όρια είτε στη χονδρεμπορική αγορά είτε στη λιανική, ενώ ο έλεγχος των τιμών ηλεκτρισμού από τις κυβερνήσεις έχει αποτελέσει βασικό στοιχείο προεκλογικών δεσμεύσεων σε αρκετές περιπτώσεις (ακόμη και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου η συλλογιστική των price controls αντιβαίνει πλήρως με την κατεύθυνση απελευθέρωσης της εθνικής αγοράς). Επιπλέον, η έρευνα που διεξήγαγε η ΕΕ για τους 35 μηχανισμούς επάρκειας ισχύος, που εφαρμόζονται σε 11 κράτη μέλη, αποκάλυψε πολλαπλά, ετερογενή σχήματα, με ανεπάρκειες, που δύνανται να στρεβλώνουν το διασυνοριακό εμπόριο. Πέρα από την ελλιπή τεκμηρίωση της αναγκαιότητάς τους, η ΕΕ κατέληξε ότι οι μηχανισμοί δεν συνοδεύτηκαν από μεταρρυθμίσεις που θα συνέβαλαν ουσιαστική στην εξυγίανση των οικονομικών σημάτων και την ουσιαστική αντιμετώπιση των ζητημάτων επάρκειας.

Όπως τονίζει η ΕΕ, τα οικονομικά σήματα θα πρέπει να επιτρέπουν την επαρκή αποζημίωση των πόρων που παρέχουν ευελιξία και να μην εισάγουν διακριτή αντιμετώπιση μεταξύ των τεχνολογιών. Στο πλαίσιο αυτό, προκρίθηκε η άρση της προτεραιότητας ένταξης για νέα ΑΠΕ αλλά και η διατήρηση της για υφιστάμενους σταθμούς, ώστε να είναι πιο ομαλή η μετάβαση στο νέο καθεστώς. Κατά την άποψη της ΕΕ, η κατάργηση της προτεραιότητας ένταξης θα απομακρύνει έναν παράγοντα που στρεβλώνει τις τιμές στις χονδρεμπορικές αγορές, καθώς τις συμπιέζει σε τεχνητά επίπεδα που απέχουν αισθητά από τα κόστη, αποτελώντας έτσι, ανασταλτικό εμπόδιο στην προοπτική αξιοποίησης των τεχνολογιών απόκρισης ζήτησης.

Επιπλέον, οι διακριτές ζώνες που διέπονται από ενιαία τιμή (price zones) δεν είναι απαραίτητο ότι μπορούν να αποκαλύπτουν προβλήματα έλλειψης επάρκειας, εάν καθορίζονται αποκλειστικά με βάση τα εθνικά σύνορα, και όχι δομικά κριτήρια συμφόρησης μακροπρόθεσμα. Ειδικότερα, οι αναλύσεις της ΕΕ υποδεικνύουν ότι δεν πρέπει να αποκλείονται εναλλακτικοί τρόποι καθορισμού των ζωνών, που θα αντανακλούν περισσότερο τα χαρακτηριστικά των δικτύων και τη διασπορά της κατανάλωσης, ανεξάρτητα από τα εθνικά σύνορα.

iv. Δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

 

Ο όρος καθαρή ενέργεια στον τίτλο του χειμερινού πακέτου τονίζει την έμφαση που η ΕΕ αποδίδει στην απανθρακοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ο νέος στόχος που έχει τεθεί για 27% παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ έως το 2030 αναφέρεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά και δεν αντιστοιχεί σε έναν δεσμευτικό στόχο για κάθε κράτος μέλος. Η επίτευξη του επαφίεται στις κυβερνήσεις των χωρών, οι οποίες μπορούν να υιοθετούν σχήματα στήριξης υπό συγκεκριμένες βασικές αρχές, όπως: η ικανοποιητική συσχέτιση με τη διακύμανση των τιμών χονδρεμπορικής (π.χ. τα σχήματα διαφορικής προσαύξησης ή feed in premium), οι ανοικτές διαγωνιστικές διαδικασίες αλλά και η συμμετοχή έργων ΑΠΕ από όμορες χώρες στους διαγωνισμούς.

 

Πέραν της προώθησης των ΑΠΕ με όρους αγοράς, το χειμερινό πακέτο αποδίδει επίσης έμφαση στους τομείς της θέρμανσης και των μεταφορών. Πρόκειται για δύο τομείς όπου η διείσδυση των ΑΠΕ έχει υπάρξει απογοητευτική συγκριτικά με τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Ο φιλόδοξος στόχος που θέτει η νέα ενεργειακή δέσμη, χωρίς ωστόσο να προδιαγράφει τα απαραίτητα μέτρα, είναι η συμβολή των δύο αυτών τομέων στην επίτευξη του στόχου για τις ΑΠΕ να ανέλθει περίπου στο 50%. Αξίζει να επισημανθεί ότι η επιβολή ενός ποσοστού στους διανομείς θερμότητας για θερμότητα από ΑΠΕ εξετάστηκε από την ΕΕ αλλά δεν συμπεριελήφθη στην τελική της πρόταση.

 

Β. Βασικά Σημεία του Χειμερινού Ενεργειακού Πακέτου

Η παρούσα ενότητα έχει ως στόχο να συνοψίσει τα βασικά σημεία του χειμερινού πακέτου. Προσδιορίζει 12 θεματικές ενότητες, αποσκοπώντας σε μια επιγραμματική αποτύπωση των επικείμενων αλλαγών και αποφεύγοντας κατά το δυνατόν τεχνικούς όρους.

1. Οι βασικές αρχές των αγορών

Tο χειμερινό πακέτο εισάγει τις ακόλουθες αρχές ως θεμελιώδη χαρακτηριστικά των αγορών:

  • Τιμές που να αντανακλούν τις διακυμάνσεις των θεμελιωδών μεγεθών των. αγορών, δηλαδή το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης  (market-based prices).
  • Ισότιμη μεταχείριση μεταξύ παραγωγής, απόκρισης ζήτησης και αποθήκευσης.
  • Δυνατή η σωρευτική εκπροσώπηση καταναλωτών, παραγωγών και απόκρισης ζήτησης.

 

2. Χαρακτηριστικά βραχυπρόθεσμων και προθεσμιακών αγορών

 

Καθώς οι ημερήσιες αγορές περιγράφονται ήδη εκτενώς στο μοντέλο στόχο (target model), το χειμερινό πακέτο αποδίδει έμφαση στις ενδοημερήσιες αγορές, με στόχο την ενίσχυση της ρευστότητας τους, η οποία είναι συχνά περιορισμένη, αλλά και των ενιαίων χαρακτηριστικών τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

 

Ειδικότερα, οι ημερήσιες και ενδοημερήσιες αγορές θα πρέπει να διέπονται από:

- Αξιόπιστα οικονομικά σήματα.

- Συμβατά προϊόντα, χρόνους, περιόδους εκκαθάρισης και ποσότητες.

-Ομοιογενείς χρονικές περιόδους για το κλείσιμο των αγορών (gate closure times).

- Κανόνες συναλλαγών που δεν θα εισάγουν διακρίσεις.

- Τα ανώτερα όρια τιμών είναι επιτρεπτά μόνο για ένα μεταβατικό διάστημα διετίας.

 

Οι βραχυπρόθεσμες αγορές αλλά και η αγορά εξισορρόπησης δεν θα υπόκεινται σε διοικητικά όρια τιμών (no price caps), με την εξαίρεση του μεγέθους VOLL (αξία απώλειας φορτίου).

To επίπεδο του VOLL θα προσδιορίζεται από κάθε κράτος μέλος, εφαρμόζοντας μεθοδολογία που θα εγκρίνει ο ACER, κατόπιν εισήγησης του ENTSO-E.

Εάν υφίσταται κατώτερο όριο τιμών, αυτό θα πρέπει να είναι μικρότερο ή ίσο της τιμής -2000 €/MWh, και αν η τιμή στην αγορά υποχωρήσει στο επίπεδο αυτό, τότε οφείλει να αναθεωρηθεί σε χαμηλότερο επίπεδο ήδη από την επόμενη ημέρα.

Τα κράτη μέλη οφείλουν να εξαλείψουν όλα τα εμπόδια που αποτρέπουν την αντανάκλαση στις τιμές των πραγματικών συνθηκών των αγορών.

 

Στις προθεσμιακές αγορές, μακροχρόνια διασυνδετικά δικαιώματα θα πρέπει να επιτρέπουν τη διαχείριση ρίσκου σε διασυνοριακό επίπεδο.

Οι πολλαπλές όμορες ζώνες (bidding zones) στις οποίες θα μπορούν να συμμετέχουν και οι παραγωγοί ΑΠΕ θα διευκολύνουν τη διαχείριση της μεταβλητότητάς της παραγωγής αλλά και των διακυμάνσεων των τιμών.

Τα προαναφερθέντα δικαιώματα θα πρέπει να παρέχονται με μηχανισμούς αγοράς μέσω μιας ενιαίας πλατφόρμας.

3. Εξισορρόπηση

 

Η διαδικασία της εξισορρόπησης συνιστά ίσως το πιο πολύπλοκο σκέλος των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς καλείται να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις και τις αβεβαιότητες που εκδηλώνονται σε πραγματικό χρόνο. Στο τμήμα αυτό της αγοράς, γίνεται ουσιαστικά η τελική προσαρμογή των εκτιμώμενων συναλλαγών και προγραμμάτων κατανομής σε πολυσύνθετους τεχνικούς περιορισμούς και πραγματικές συνθήκες.

 

Αναφορικά με την ευθύνη εξισορρόπησης και τη διάθεση υπηρεσιών που σχετίζονται με αυτήν, η χειμερινή δέσμη υπογραμμίζει τις ακόλουθες ιδιότητες:

 

- Όλοι οι συμμετέχοντες στην αγορά οφείλουν να είναι υπεύθυνοι για την εξισορρόπηση ή να αναθέτουν την υποχρέωση της εξισορρόπησης σε τρίτους (aggregators), με μόνη εξαίρεση μικρής κλίμακας ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ καθώς και υφιστάμενους αποδέκτες εγγυημένων τιμών (FIT).

 

Η ισχύς εξισορρόπησης θα πρέπει να διατίθεται:

  • Διακριτά από την ενέργεια εξισορρόπησης.
  • Σε περιφερειακό επίπεδο, στη βάση μιας περιφερειακής αξιολόγησης των τεχνικών αναγκών.
  • Διακριτά για μεταβολή ισχύος προς αύξουσα ή φθίνουσα κατεύθυνση.
  • Με χρονικό ορίζοντα μιας ημέρας κατά μέγιστο.

 

Σχετικά με την ενέργεια εξισορρόπησης:

-Η τιμή των αποκλίσεων να αντανακλά την αξία της ενέργειας σε πραγματικό χρόνο.

-Η ενέργεια εξισορρόπησης να εκκαθαρίζεται με ενιαία, οριακή τιμή (marginal pricing).

-Οι προσφορές να υποβάλλονται κατά το δυνατόν πλησιέστερα στον πραγματικό χρόνο και κατ’ ελάχιστον μετά το κλείσιμο της ενδοημερήσιας διαζωνικής αγοράς.

-Προσαρμογή σε περίοδο εκκαθάρισης δεκαπενταλέπτου έως το 2025.

 

 

4. Μηχανισμοί Επάρκειας Ισχύος (Capacity Remuneration Mechanisms)

Οι βασικές αρχές των μηχανισμών συνοψίζονται ως εξής:

  • Σημείο αφετηρίας είναι η πανευρωπαϊκή μελέτη επάρκειας, με ορίζοντα δεκαετίας, που εκπονείται από τον ENTSO-E.
  • Τα σχήματα που προτείνονται από τα κράτη μέλη θα αξιολογούνται βάσει των πορισμάτων της προαναφερθείσας μελέτης.
  • Εάν η μελέτη δεν υποδεικνύει πρόβλημα επάρκειας σε κάποια χώρα, τότε δεν θα επιτρέπεται η εισαγωγή σχετικού μηχανισμού. Στην περίπτωση που υφίσταται ήδη κάποιος μηχανισμός, τότε δεν θα υπογράφονται νέες συμβάσεις διαθεσιμότητας.
  • Τα προτεινόμενα σχήματα θα πρέπει να είναι ανοικτά σε όλους τους τύπους πόρων (resources). Για τις μονάδες παραγωγής, η εκπομπή ρύπων δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 550 γρ CO2, με άμεση εφαρμογή του ορίου για τις νέες μονάδες και ύστερα από 5 έτη για τις υφιστάμενες
  • Οι μηχανισμοί θα βασίζονται σε ανταγωνιστικές διαδικασίες, χωρίς διακρίσεις μεταξύ τεχνολογιών, με ομοιογενείς κανόνες για κάποια ζητήματα, οι οποίοι προτείνονται από τον Entso-E και εγκρίνονται από τον ACER.
  • Βασική παράμετρος είναι το όριο αξιοπιστίας (reliability standard), το οποίο καθορίζεται από τους εθνικούς ρυθμιστές, ακολουθώντας τη μεθοδολογία του Entso-E, χρησιμοποιώντας τις εκτιμήσεις των μεγεθών VOLL (αξία απώλειας φορτίου) και CONE (κόστος νεοεισερχόμενης μονάδας).  
  • Απαιτείται άμεση διασυνοριακή συμμετοχή (πόρων από όμορες χώρες), με εξαίρεση το σχήμα των στρατηγικών αποθεμάτων (strategic reserves), το όποιο έχει επιλεγεί από το Βέλγιο και τη Γερμανία. Η δυναμικότητα της διασύνδεσης που θα συμμετέχει στο σχήμα θα προκύπτει από μελέτη που εκπονεί το αντίστοιχο Περιφερειακό Συντοντιστικό Κέντρο Ασφάλειας.
  • Όμοροι Διαχειριστές θα επαληθεύουν την επιλεξιμότητα και διαθεσιμότητα των πόρων.
  • Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί επάρκειας θα πρέπει να προσαρμοστούν με την θέση σε ισχύ του σχετικού Κανονισμού.

 

Προϋποθέσεις

 

Πριν τη θέσπιση των μηχανισμών επάρκειας, τα κράτη μέλη οφείλουν να:

- Εξαλείψουν στρεβλώσεις του ρυθμιστικού πλαισίου.

- Επιτρέπουν την αντανάκλαση στις τιμές τυχόν ελλείμματος ενέργειας ή ισχύος (scarcity pricing).

- Να αναπτύσσουν διασυνδέσεις, αποθήκευση και απόκριση ζήτησης.

- Να διαβουλευτούν με τις όμορες χώρες.

 

Γενικότερα, γίνεται φανερό ότι η νέα προσέγγιση που θα υιοθετηθεί για τους μηχανισμούς επάρκειας επηρεάζει καταλυτικά τον ενεργειακό σχεδιασμό των κρατών, περιορίζοντας την αυτονομία τους στο να επιλέγουν το ενεργειακό τους μίγμα. Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι ασκούνται πιέσεις στα κράτη μέλη να απομακρύνουν στρεβλώσεις και να επιτρέπουν τη διαμόρφωση τιμών που θα απεικονίζουν τις πραγματικές συνθήκες στην αγορά. Διαφορετικά, αν τα έσοδα των μονάδων από τις αγορές δεν είναι επαρκή, θα είναι πιθανές οι αποσύρσεις μονάδων, καθώς δεν θα υπάρχουν συμπληρωματικά έσοδα για τη διαθεσιμότητα.

 

5. Αρχές ένταξης και ανακατανομής (redispatching):

  • Μη διακριτική μεταχείριση των τεχνολογιών και ένταξη βασισμένη σε όρους αγοράς εφεξής.
  • Προτεραιότητα ένταξης μόνο για ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ < 500 KW και δοκιμαστικά projects. Η προαναφερθείσα ισχύς θα απομειωθεί σε επίπεδα <250 ΚW έως το 2026 (ή στο ήμισυ, εάν το ποσοστό ισχύος με προτεραιότητα ένταξης υπερβαίνει το 15%).
  • Η υφιστάμενη προτεραιότητα διατηρείται για ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ εκτός και αν υπάρξει σημαντική αλλαγή (τροποποίηση εγκατάστασης ή νέα σύμβαση σύνδεσης ή αύξηση ισχύος).
  • Η προτεραιότητα ένταξης δεν συνιστά βάση για περικοπές στις διασυνδέσεις με εξαίρεση περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
  • Οι περικοπές και η ανακατανομή (δηλαδή οι εντολές του Διαχειριστή για μεταβολή παραγωγής ή απόκρισης ζήτησης) θα αντανακλούν μη διακριτική προσέγγιση,  βασισμένη σε προσφορές κατά το δυνατόν.
  • Οι περικοπές και ανακατανομή των ΑΠΕ θα πρέπει να ελαχιστοποιούνται και να αποζημιώνονται εάν δεν προκύπτουν από μηχανισμούς αγοράς.

 

6. Άλλα ζητήματα ΑΠΕ

 

  • Απλοποίηση και σύντμηση της αδειοδοτικής διαδικασίας.
  • Εξάλειψη διοικητικών εμποδίων στις μακροπρόθεσμες συμβάσεις πώλησης (PPA), ώστε να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση των έργων.
  • Συμμετοχή έργων από άλλες χώρες στους διαγωνισμούς για έργα ΑΠΕ.
  • Απαγορεύονται οι αναδρομικές μειώσεις των αμοιβών από σχήματα στήριξης ΑΠΕ, εκτός και αν προκύψει από έρευνα της Επιτροπής ότι οι αποζημιώσεις ήταν υπέρμετρες.

 

7. Ζητήματα αντιμετώπισης συμφόρησης

Η προσέγγιση που θα υιοθετηθεί βασίζεται στα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

- Αξιολόγηση και ενδεχομένως αναθεώρηση των ζωνών υποβολής προσφορών (bidding zones).

- Ενίσχυση των αρχών για την κατανομή της δυναμικότητας στις διασυνδέσεις.

- Κανένας περιορισμός στις διασυνδέσεις για την επίλυση εγχώριας συμφόρησης.

- Αποζημίωση για μή χρήση ή απώλεια διασυνδετικών δικαιωμάτων.

- Ενίσχυση των κανόνων σχετικά με τη χρήση εσόδων συμφόρησης για τη συντήρηση και ανάπτυξη διασυνδέσεων, εφαρμόζοντας μεθοδολογία που θα αναπτύξει ο ACER.

8. Περιφερειακά Συντονιστικά Κέντρα Ασφάλειας

Οι εθνικοί Διαχειριστές Συστήματος υποχρεούνται να συστήσουν περιφερειακά κέντρα (Regional Security Coordination Centers) έως το τέλος του 2021, στη γεωγραφική βάση που προτείνεται από τον Entso-E, ώστε να συντονίζουν:

  • Τους υπολογισμούς ισχύος στις διασυνδέσεις.
  • Την ασφάλεια και τη διαδικασία αποκατάστασης των Συστημάτων.
  • Την πρόβλεψη της επάρκειας.
  • Τη διαστασιολόγηση των εφεδρειών.
  • Την παροχή της ισχύος εξισορρόπησης.
  • Την ετοιμότητα για τη διαχείριση κινδύνων.
  • Την ελάχιστη ισχύ διασυνδέσεων για συμμετοχή στους μηχανισμούς επάρκειας.

Τα περιφερειακά κέντρα επεκτείνουν ουσιαστικά τη στενή συνεργασία που ήδη υπάρχει μεταξύ Διαχειριστών στο πλαίσιο της σύζευξης αγορών (market coupling). Θα λειτουργούν με ευθύνη των Διαχειριστών, χωρίς να υπάρχει επικάλυψη με τη δραστηριότητα της λειτουργίας των εθνικών Συστημάτων, και θα εποπτεύονται από τις ρυθμιστικές αρχές ενέργειας των αντίστοιχων χωρών. Για την κατανομή του κόστους, δεν υφίσταται σαφής μεθοδολογία στο παρόν στάδιο.

9. Χρεώσεις χρήσης δικτύων

Οι Χρεώσεις χρήσης συστήματος και δικτύου θα πρέπει να είναι:

  • Διαφανείς, χωρίς διακρίσεις.
  • Να μην εφαρμόζονται στο διασυνδετικό εμπόριο.
  • Να αντανακλούν τοπικά σήματα.
  • Να επανεξετάσουν τη συμμετοχή στο σκέλος της ισχύος και της ενέργειας βάσει χαρακτηριστικών των καταναλωτών.
  • Να τεθούν σε διαδικασία σύγκλισης έως το 2019.

10. Διαχειριστές Δικτύου

Οι  Διαχειριστές Δικτύου οφείλουν να συγκροτήσουν τον φορέα EDSO-E και αποκτούν σημαντικό ρόλο στα ακόλουθα θέματα:

  • Δεδομένα και ψηφιοποίηση.
  • Σύνταξη ευρωπαϊκών κωδίκων.
  • Συνεργασία με τον ENTSO-E (τον αντίστοιχο φορέα για Διαχειριστές Συστήματος).
  • Συντονισμό των δικτύων Μεταφοράς και Διανομής.
  • Ενσωμάτωση των ΑΠΕ και της απόκρισης ζήτησης.

Ειδικότερα, οι Διαχειριστές Δικτύου μπορούν και πρέπει να έχουν τα κατάλληλα κίνητρα, ώστε να παρέχονται υπηρεσίες όπως η διεσπαρμένη παραγωγή, η απόκριση ζήτησης και η αποθήκευση, με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία των δικτύων.  Οι Διαχειριστές θα αποζημιώνονται για τις υπηρεσίες αυτές και πρέπει να καθορίσουν τυποποιημένα προϊόντα.

Ανά διετία, οι Διαχειριστές πρέπει να επικαιροποιούν το πρόγραμμα ανάπτυξης των δικτύων τους για τα επόμενα 5 έως 10 έτη, με έμφαση σε υποδομές για νέες συνδέσεις, τόσο παραγωγής όσο και ζήτησης, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων και νέων τεχνολογιών.

11.  Ηλεκτρικά Οχήματα και Αποθήκευση

- Τα κράτη μέλη οφείλουν να διευκολύνουν την ανάπτυξη υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, υπό την έννοια του θεσμικού και ρυθμιστικού πλαισίου.

- Οι Διαχειριστές Δικτύου μπορούν να έχουν την κυριότητα ή διαχείριση τέτοιων υποδομών, εάν δεν εκδηλωθεί ενδιαφέρον στην ανοικτή διαγωνιστική διαδικασία.

- Αντίστοιχοι κανόνες εφαρμόζονται για την ανάπτυξη, λειτουργία και διαχείριση υποδομών αποθήκευσης από τους Διαχειριστές Συστήματος ή Δικτύου.

- Για τους Διαχειριστές Συστήματος, η επένδυση σε λύσεις αποθήκευσης πρέπει να αιτιολογείται βάσει τεχνικών αναγκών, ασφάλειας και ομαλής λειτουργίας των Συστημάτων τους, και να μην αποσκοπεί στη συμμετοχή στην αγορά.

Σημειώνεται ότι εισάγονται περιορισμοί για τις επενδύσεις σε αποθήκευση εκ μέρους των Διαχειριστών, ωστόσο, γίνεται ρητή αναφορά στο ζήτημα για πρώτη φορά και παρέχεται κάποια σαφήνεια, συγκριτικά με το προηγούμενο πλαίσιο.

12. Καταναλωτές

Τα δικαιώματα των καταναλωτών ενισχύονται με διάφορους τρόπους, όπως:

  • Οι αυξήσεις των τιμών πρέπει να γνωστοποιούνται και να αιτιολογούνται πριν την εφαρμογή τους,  δίνοντας επίσης την δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή. Η αλλαγή προμηθευτή δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 3 εβδομάδες.
  • Χρεώσεις διακοπής δύνανται να εφαρμοστούν μόνο όταν ένα συμβόλαιο περιορισμένης διάρκειας  διακοπεί πρόωρα και δεν μπορεί να υπερβαίνει την οικονομική απώλεια που υφίσταται ο προμηθευτής.
  • Όλοι οι καταναλωτές έχουν δικαίωμα σε δυναμική τιμολόγηση, που αντανακλά διακυμάνσεις των spot τιμών, με συχνότητα τουλάχιστον τη χρονική διάρκεια της εκκαθάρισης της αγοράς. Οι έξυπνοι μετρητές είναι αναγκαίοι για την υλοποίηση του δικαιώματος αυτού.
  • Όλοι οι καταναλωτές έχουν το δικαίωμα να συμβάλλονται με φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης (aggregators), χωρίς τη συναίνεση του προμηθευτή τους, και να διακόπτουν αυτές τις συμβάσεις εντός 3 εβδομάδων.
  • Οι καταναλωτές πρέπει να λαμβάνουν μηνιαίους λογαριασμούς όταν είναι εφικτή η λήψη μετρήσεων εξ αποστάσεως.
  • Καθορίζονται τα χαρακτηριστικά που πρέπει να περιλαμβάνουν οι έξυπνοι μετρητές όταν ένα κράτος μέλος προβεί στην υποχρεωτική πλήρη εγκατάστασή τους. Στην περίπτωση αυτή, το κόστος κατανέμεται σε όλους τους καταναλωτές. Διαφορετικά, κάθε καταναλωτής έχει το δικαίωμα να αιτηθεί και να λάβει έναν έξυπνο μετρητή που να εμφανίζει μειωμένες ιδιότητες.
  • Αν σε ένα κράτος μέλος, η ανάλυση κόστους οφέλους δεν υποδεικνύει την πλήρη εγκατάσταση (όπως είναι η περίπτωση της Τσεχίας), η χώρα αυτή θα πρέπει να επαναλαμβάνει την αξιολόγηση περιοδικά και να υποβάλει σχετική αναφορά στην ΕΕ.

 

13. Αναπροσαρμογές Νομοθετικών Κειμένων

Το χειμερινό πακέτο προβλέπει αναθεώρηση υφιστάμενων κοινοτικών οδηγιών και τροποποιήσεις ευρωπαϊκών κωδίκων καθώς και κατευθυντήριων γραμμών. Προβλέπει επίσης την έκδοση νέων ευρωπαϊκών κωδίκων (Network Codes) για τα ακόλουθα ζητήματα:

  • Νέοι Κώδικες για επικουρικές υπηρεσίες που δεν αφορούν συχνότητα.
  • Απόκριση ζήτησης και αποθήκευση.
  • Ασφάλεια κυβερνοχώρου (cybersecurity).
  • Περικοπές ΑΠΕ και ανακατανομή.
  • Περιφερειακά Συντονιστικά Κέντρα Ασφάλειας.

Γ. Συμπεράσματα

Είναι φανερό ότι το φάσμα των ρυθμίσεων που περιλαμβάνει το χειμερινό πακέτο είναι ευρύτατο και το περιεχόμενο τους καθοριστικό για την εξέλιξη των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και του ενεργειακού τομέα, γενικότερα. Στο προσεχές διάστημα, το περιεχόμενο της νέας ενεργειακής δέσμης θα τεθεί σε ενδελεχή ανάλυση από όλους τους εμπλεκόμενους και σε εντατικές διεργασίες διαλόγου με τα κράτη μέλη, θεσμικούς φορείς καθώς και συμμετέχοντες στην αγορά.

Παρά τα εκτενή κείμενα που τη συνιστούν, οι διαρροές στον τύπο προσχεδίων της νέας ενεργειακής δέσμης έδωσαν τη δυνατότητα σε φορείς της αγοράς να προβούν άμεσα σε αρχικές τοποθετήσεις. Οι πρώτες αντιδράσεις υποδεικνύουν, εν γένει, μια συναίνεση ως προς την κατεύθυνση των αλλαγών αλλά και προβληματισμούς για επιμέρους ζητήματα. Ισχυρές επιφυλάξεις διατυπώθηκαν από περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες θεωρούν ανεπαρκή τα μέτρα που δρομολογούνται για την επίτευξη των δεσμεύσεων και των στόχων που απορρέουν από τη Συνθήκη του Παρισιού.

Σημαντικό είναι επίσης να διασφαλιστεί η συνεκτικότητα των νομοθετημάτων και η εναρμόνισή τους με τους στόχους που καλούνται να υπηρετήσουν με έναν τρόπο ισορροπημένο. Είναι θεμιτό να αποφευχθούν οι υπερ-ρυθμίσεις, που συνιστούν ασφυκτικό κλοιό για τις αγορές, αλλά και η ασάφεια που αποτρέπει την επιχειρηματικότητα. Είναι επίσης ουσιώδες να διατηρηθεί η ευελιξία στα κράτη μέλη να επιλέξουν μέσα από ένα φάσμα αποδεκτών δυνατοτήτων τη βέλτιστη λύση για κάθε περίπτωση, με βάση τις προκλήσεις που αναδύονται σε εθνικό επίπεδο.

Το Συμβούλιο των Ευρωπαίων Ρυθμιστών (CEER) θα προβεί σε μια πρώτη, γενική, ανακοίνωση στο ετήσιο συνέδριο του, που θα διεξαχθεί από κοινού με τον ACER, στις Βρυξέλλες στις 23-24 Ιανουαρίου 2017.  Πέρα από τη συναίνεση στις βασικές αρχές του χειμερινού πακέτου, στόχος είναι να αναδειχθούν σημεία που εγείρουν προβληματισμό για τους ρυθμιστές αλλά και σημεία που χρήζουν ανάλυσης και διερεύνησης.

Δ. Η αντίδραση της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού στην κρίση φυσικού αερίου, υπό το πρίσμα του χειμερινού πακέτου

Αν και η εφαρμογή των προβλέψεων του ενεργειακού πακέτου θα ακολουθήσει την υιοθέτηση του από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και Κοινοβούλιο, το πνεύμα των ρυθμίσεων είναι ιδιαίτερα επίκαιρο για την ελληνική πραγματικότητα. Η ενεργοποίηση συναγερμού 2 στο φυσικό αέριο, για δεύτερη φορά σε σύντομο χρονικό διάστημα, και οι πολλαπλές διαστάσεις που ανέδειξε, αποτελεί αντικείμενο διερεύνησης από τη ΡΑΕ.

Η έκτακτη αυτή κατάσταση κατέληξε σε περικοπές εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας για τις 11 και 12 Ιανουαρίου 2017, μια εξέλιξη που είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί με βάσει το κοινοτικό δίκαιο, καθώς θα αναμενόταν να προκληθεί μέσα από τα οικονομικά σήματα των αγορών. Θα πρέπει καταρχάς να αιτιολογηθεί από τον Διαχειριστή Συστήματος πώς η ενέργεια στην οποία προέβη, αναφερόμενος στην ανάγκη ασφάλειας του Συστήματος, εδράζεται στον Κώδικα Διαχείρισης Συστήματος, καθώς δεν υφίσταται αναφορά σε τέτοια δυνατότητα, και επιπλέον, με ποιο τρόπο εξαντλήθηκαν όλες οι υπόλοιπες δυνατότητες.  

Είναι αντιφατικό ότι τα μέσα ημερήσια επίπεδα της ΟΤΣ  δεν υπερέβησαν τα 78, 60 και 59 €/MWh αντιστοίχως κατά το τριήμερο 10-12.1.2017, ενώ η μέγιστη ωριαία τιμή ανήλθε στα 121, 72 και 82 €/MWh αντιστοίχως. Υπό το πρίσμα του κυρίαρχου προμηθευτή, η συγκράτηση των τιμών αποτελεί ενδεχομένως ελαχιστοποίηση του κόστους προμήθειας, το οποίο, θα μετακυλίονταν στους καταναλωτές, αν τα τιμολόγια λιανικής προσαρμοζόταν στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής. Ωστόσο, η ελαστικότητα αυτή δεν υφίσταται στην πράξη.

Θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί, ότι πέραν του κόστους που αποτυπώθηκε στην χονδρεμπορική αγορά, το πλήρες κόστος θα αναδειχθεί όταν υπολογιστεί η Οριακή Τιμή Αποκλίσεων για τις συγκρεκριμένες ημέρες, βάσει της οποίας θα αποζημιωθούν κατεξοχήν οι υδροηλεκτρικές μονάδες που αντιστάθμισαν το έλλειμμα ισχύος στον πραγματικό χρόνο, αλλά και όταν υποβληθούν τα τιμολόγια για το εναλλακτικό καύσιμο που καταναλώθηκε, από τις μονάδες που ήταν σε ετοιμότητα, τηρώντας τους σχετικούς όρους των αδειών τους. Η αξιολόγηση του κόστους άλλωστε, δεν αρκεί να εστιάζει σε μια μεμονωμένη περίπτωση, αλλά οφείλει να σταθμίζει και το εκτιμώμενο κόστος που προκύπτει στο μέλλον, αν οι ανεπάρκειες της αγοράς δεν επιτρέπουν την αποτύπωση των πραγματικών συνθηκών.

Υπό το πρίσμα της ΕΕ, που διέπει το χειμερινό πακέτο, η συγκράτηση των τιμών σε τεχνητά επίπεδα, παρά τις ακραίες συνθήκες, συνιστά στρέβλωση, καθώς η αγορά δεν μπόρεσε να αποκαλύψει το βαθμό του προβλήματος, ώστε να επέλθουν οι αντίστοιχες διορθώσεις στις εξαγωγές, και η ροή της ενέργειας να γίνει με όρους αγοράς. Επιπρόσθετα, το γεγονός ότι μια αγορά δεν μπόρεσε να φανερώσει το βαθμό επάρκειας ισχύος ή το έλλειμμα της, δεν αφορά απλά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αλλά έχει επιπτώσεις και σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, καθώς αποτρέπεται η δημιουργία σημάτων για τις αναγκαίες επενδύσεις.

Μια τέτοια αστοχία μπορεί να μεταφραστεί σε υψηλά κόστη μεσοπρόθεσμα, καθώς η μη υλοποίηση επενδύσεων, είτε σε παραγωγή είτε σε απόκριση ζήτησης, ή η μη θέσπιση μηχανισμών που να αποζημιώνουν τα χαρακτηριστικά που είναι αναγκαία για την ομαλή λειτουργία του Συστήματος, επιτείνουν την πιθανότητα εμφάνισης αντίστοιχων κρίσεων στο μέλλον. Η τεχνητή λοιπόν συμπίεση των τιμών δεν επιτρέπει να υπάρξει καθαρή εικόνα για το αν μια αγορά έχει πλεόνασμα ή έλλειμμα ισχύος και υπό ποιες συνθήκες.  

Υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού αλλά και του Κανονισμού REMIT, μια σημαντική παράμετρος είναι αν τα επίπεδα τιμών αντανακλούν καταχρηστικές συμπεριφορές ή την άσκηση ισχύος λόγω δεσπόζουσας θέσης. Ένα ειδικότερο ερώτημα, που τίθεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι αν ασκούνται από κάποιους παραγωγούς στρατηγικές που επηρεάζουν την ισότιμη ένταξη άλλων παραγωγών ή προκαλούν οικονομική ζημία, πλήττοντας τον ανταγωνισμό αλλά και τη βιωσιμότητά των ανταγωνιστών τους.  Ενδεικτικά αναφέρεται ότι κάποιες μονάδες βασίζουν τη βιωσιμότητά τους στη λειτουργία τους σε λίγες ώρες με υψηλές τιμές, προκειμένου να αντισταθμίσουν, εν μέρει ,τη γενική συμπίεση των τιμών λόγω ΑΠΕ και το ενδογενές στις αγορές ενέργειας «missing money problem».

Εν προκειμένω, αν οι τιμές καθορίστηκαν κατεξοχήν από μια συμπαγή ζώνη υδροηλεκτρικών, είναι σημαντικό να διερευνηθεί αν η διαθεσιμότητα των ποσοτήτων πράγματι ανταποκρίθηκε στις δηλώσεις τους. Ο κίνδυνος που ελοχεύει στις περιπτώσεις αυτές και εξετάζεται από την ΕΕ σε διερευνήσεις της, είναι αν ο δεσπόζων παίκτης αποτρέπει τις προσφορές άλλων παραγωγών να αποκαλύψουν το έλλειμμα ενέργειας, καθώς, αν εκείνοι προέβαιναν σε μια αύξηση των δικών τους προσφορών, η αναπροσαρμογή αυτή θα κατέληγε ενδεχομένως στην μη ένταξη τους στην ημερήσια αγορά, δηλαδή θα εκτοπίζονταν από άλλες μονάδες της δεσπόζουσας εταιρείας.

Υπό το πρίσμα της πρακτικής διαχείρισης έκτακτων συνθηκών στον ηλεκτρισμό, το χειμερινό πακέτο καθορίζει σενάρια επικινδυνότητας λόγω έλλειψης καυσίμου, τα οποία αξιολογούνται συστηματικά και περιοδικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και προδιαγράφει σχέδια δράσης, ώστε οι προσεγγίσεις που εφαρμόζονται να είναι κοινές και σύμφωνες με το κοινοτικό δίκαιο και τους όρους των αγορών, στο βαθμό του εφικτού.

Σε κάθε περίπτωση, τα εργαλεία διαχείρισης ρίσκου που παρέχουν οι προθεσμιακές αγορές, διασφαλίζοντας τους προμηθευτές και κατ΄επέκταση τους καταναλωτές από υψηλά επίπεδα τιμών, και η δυνατότητα αποτύπωσης της πραγματικής αξίας της ενέργειας στις ενδοημερήσιες αγορές είναι τα ελάχιστα προαπαιτούμενα για την εύρυθμη λειτουργία των αγορών υπό κανονικές συνθήκες, αλλά και την αποτελεσματική διαχείριση των έκτακτων συνθηκών.  Τα στοιχεία αυτά, που αποτελούν δομικά χαρακτηριστικά των αγορών βάσει του μοντέλου στόχου (target model), έχουν ήδη υιοθετηθεί από 23 χώρες. Στην περίπτωση της χώρας μας, η σύνταξη των κωδίκων που αφορούν τις νέες αγορές (προθεσμιακή, ημερήσια, ενδοημερήσιες, εξισορρόπησης) αναμένεται εντός του εννεαμήνου του 2017. Παράλληλα, θα διαμορφώνονται οι σχετικές πλατφόρμες ΙΤ από τους Λειτουργούς των αγορών, βάσει των χρονοδιαγραμμάτων που διέπουν τις εθνικές δεσμεύσεις για την προσαρμογή στο μοντέλο στόχο.

--------------------------------

*Η κ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μέλος της Ολομέλειας της ΡΑΕ.

Το παρόν άρθρο βασίζεται σε ομιλία της κ. Νεκταρίας Καρακατσάνη στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. 

ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα