Skip to main content
Menu

Μηδενίζοντας τις ενεργειακές και περιβαλλοντικές συνέπειες του δομημένου χώρου

Το Δομημένο Περιβάλλον είναι ένας τομέας με εξαιρετικά μεγάλη οικονομική σημασία. Ο συνολικός παγκόσμιος κύκλος εργασιών το 2013 ήταν περίπου 8,2 τρις δολάρια και υπολογίζεται ότι θα ξεπεράσει τα 15 τρις το 2025. Παράλληλα, ο κλάδος συνεισφέρει σημαντικά στο παγκόσμιο εισόδημα και αντιπροσωπεύει το 13 % του παγκοσμίου ΕΑΠ ενώ υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί στο 15 % το 2020. Οι εργασίες στο δομημένο περιβάλλον είναι δραστηριότητες εντάσεως εργασίας και αποτελούν την δεύτερη πηγή εργασίας μετά την γεωργία και προσφέρουν απασχόληση σε 110 εκατομμύρια πολίτες.

 Παρότι το δομημένο περιβάλλον τροφοδοτεί σημαντικά την παγκόσμια οικονομία και συνεισφέρει στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών, εντούτοις συνδέεται και προκαλεί σημαντικά προβλήματα όπως:

  • Είναι ο σημαντικότερος καταναλωτής ενεργείας υπεύθυνος για το 30-40 % της παγκόσμιας κατανάλωσης.
  • Είναι υπεύθυνος για την χρήση τεράστιων ποσοτήτων υλικών και προϊόντων. Η κατασκευή προϊόντων και η πρόσφορα υπηρεσιών για το δομημένο περιβάλλον είναι υπεύθυνες για περίπου το 40-50 % της παγκόσμιας κατανάλωσης υλικών, και χρησιμοποιούν 3-4 δις τόνους υλικών ανά έτος.
  • To δομημένο περιβάλλον είναι υπεύθυνο σε μεγάλο βαθμό για την τοπική και γενική κλιματική μεταβολή. Τα κτίρια παράγουν το 38 % των αέριων του θερμοκηπίου ενώ η έντονη αστικοποίηση αυξάνει την ένταση της τοπικής κλιματικής μεταβολής και του φαινόμενου της θερμικής νησίδας.
  • Το συνολικό δομημένο περιβάλλον αντιμετωπίζει μια τεραστία πρόκληση δεδομένης της σοβαρότατης έλλειψης καταλλήλων καταλυμάτων για 1,6 δισ ανθρώπους που διαμένουν σε πλήρως ακατάλληλους χώρους κυρίως στις υπό ανάπτυξη χώρες.
  • H ανθρωπότητα είναι αντιμέτωπη με μια άνευ προηγούμενου αστικοποίηση που απαιτεί την κατασκευή πολλών εκατομμυρίων η και δισεκατομμυρίων νέων εγκαταστάσεων. Αναφέρεται ότι μέχρι το 2050 ο παγκόσμιος αστικός πληθυσμός θα είναι περίπου 6,3 δις.

Τα Κύρια Προβλήματα του Δομημένου Περιβάλλοντος στην Ευρώπη και στην Ελλάδα

Τρία είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο τομέας των κτιρίων και γενικότερα του δομημένου περιβάλλοντος στην Ελλάδα και στην Ευρώπη:

  • Η εξαιρετικά μεγάλη ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων που δυστυχώς παρά τα έντονα τεχνολογικά και πολιτικά μετρά αυξάνει συνεχώς
  • Η σημαντικότατη κλιματική μεταβολή τόσο σε γενικό όσο και σε τοπικό επίπεδο που αυξάνει την μέση θερμοκρασία και προκαλεί σημαντικότατα προβλήματα κυρίως στον αστικό χώρο, και
  • Η ενεργειακή ένδεια που μαστίζει περίπου εκατόν πενήντα εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες και τους περιορίζει σημαντικά την ικανότητα χρήσης των απαραιτήτων ενεργειακών υπηρεσιών.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι η ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων επηρεάζεται δραματικά από οικονομικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές παραμέτρους και μεταβολές. Η υπάρχουσα εμπειρία καταδεικνύει ότι η ενεργειακή κατανάλωση είναι εξαιρετικά ευαίσθητη στις οποίες οικονομικές και περιβαλλοντικές  συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κοινωνία. Τα οικονομικά προβλήματα υποχρεώνουν τον πληθυσμό να καταναλώνει λιγότερο και να ικανοποιεί μερικά τις ενεργειακές ανάγκες του. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ενεργειακή κατανάλωση για θέρμανση στην Αθήνα έχει μειωθεί κατά μέση τιμή από 120 kWh/m2/y πριν την κρίση σε περίπου 20 kWh/m2/y. Επίσης είναι χαρακτηριστικό, ότι η μέση χειμερινή θερμοκρασία σε κατοικίες χαμηλού εισοδήματος στην Αθήνα δεν ξεπερνά τους 12 C ενώ στα μέσα εισοδήματα τους 15 C.

Παράλληλα, η κλιματική μεταβολή είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Ευρώπη. Αυξάνει την μέση και μεγίστη θερμοκρασία, την συχνότητα εμφάνισης των καυσώνων, την ενεργειακή κατανάλωση ενώ υποβαθμίζει σημαντική την όλη περιβαλλοντική ποιότητα και θέτει σε κίνδυνο τον ευπαθή πληθυσμό. Δεδομένου ότι περίπου το 74 % του Ευρωπαϊκού πληθυσμού ζει σε πόλεις, η αστική κλιματική μεταβολή έχει τεραστία επίδραση στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων. Οι υψηλές αστικές θερμοκρασίες αυξάνουν την ενεργειακή κατανάλωση, την συγκέντρωση των ρυπαντών, μειώνουν τα επίπεδα της θερμικής άνεσης και δημιουργούν εξαιρετικά προβλήματα υγείας.

Η ενεργειακή ένδεια αποτελεί απειλή για την Ευρώπη. Ως ενεργειακή ένδεια ορίζεται η κατάσταση αυτή όπου ένα νοικοκυριό δεν μπορεί να καλύψει τις απαραίτητες ενεργειακές του υποχρεώσεις. Όπως τονίστηκε, η ενεργειακή ένδεια αποτελεί πρόβλημα για περίπου 150 εκατομμύρια Ευρωπαίους που δεν μπορούν να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες.  Η κατάσταση αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική σε χώρες κάτω από το μέσο ΕΑΠ της Ευρώπης όπου περίπου το 30 % του πληθυσμού βρίσκεται σε ενεργειακή φτώχεια.  Έχει δραματικές συνέπειες στη ποιότητα ζωής των πολιτών και επιδρά στην υγεία, την άνεση και την κοινωνική κατάσταση των πολιτών. Είναι αποτέλεσμα συνδυασμένων προβλημάτων όπως το χαμηλό εισόδημα, η χαμηλή ποιότητα των κτιρίων,  των υψηλών τιμών ενεργείας κλπ.

Μετασχηματισμός στο Μηδέν: Μηδενική Ενεργειακή Κατανάλωση, Μηδενική Κλιματική Μεταβολή, Μηδενική Ενεργειακή Ένδεια

Η έννοια ενός κόσμου ‘μηδενικής επίδρασης’, στηρίζεται στην αντίληψη ελαχιστοποίησης των συνεπειών  της μεγάλης ενεργειακής κατανάλωσης, της κλιματικής μεταβολής και της ενεργειακής ένδειας.  Ο κύριος στόχος του όλου σχεδιασμού είναι η ανάπτυξη τεχνολογιών μηδενικών εκπομπών, μηδενικών απόβλητων, και ελαχίστης επίδρασης στο περιβάλλον.  Αν και η όλη στρατηγική είναι εξαιρετικά φιλόδοξη και ριζοσπαστική και ίσως ελαφρά οπορτουνιστική, η όλη ιδέα εμπεριέχει εξαιρετικές προοπτικές και την καθιστά ιδιαίτερα ελκυστική.

Έχει υπολογιστεί ότι το κόστος μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης των κτιρίων στην Ευρώπη, από περίπου 9,3 PWh που είναι σήμερα σε περίπου 1 PWH το 2050 θα απαιτήσει περίπου 16-24 τρις δολάρια, θα δημιουργήσει έως και δέκα εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας στον τομέα της κατασκευής έως το 2050, ενώ θα επιφέρει μείωση των εκπομπών των αέριων του θερμοκηπίου έως και κατά 85 %.

Παράλληλα έχει υπολογιστεί ότι η αντιμετώπιση της τοπικής κλιματικής μεταβολής στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης θα απαιτήσει πρόσθετες επενδύσεις της τάξης των 200 δις δολαρίων έως το 2050 κυρίως μέσω της χρήσης συστημάτων ψυχρών οροφών και αναβάθμισης του θερμικού καθεστώτος των πόλεων. Οι δράσεις αυτές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν έως και 85000 νέες θέσεις εργασίας ανά έτος στην Ευρώπη και να ανακουφίσουν κυρίως τον ευαίσθητο αστικό πληθυσμό.

Τέλος, η αναβάθμιση των κατοικιών των πολιτών που ευρίσκονται σε ενεργειακή ένδεια απαιτεί κεφάλαια από 1,1 έως 2,4 τρις δολάρια έως το 2050, θα δημιουργούσε περίπου 450000 νέες θέσεις εργασίας ανά έτος ενώ θα μείωνε τις σχετικές εκπομπές αέριων του θερμοκηπίου κατά 25 %.

Μια πλήρης ανάλυση και περισσότερες λεπτομέρειες μπορούν να αναζητηθούν στην βιβλιογραφική αναφορά (1).

Μερικά Συμπεράσματα

Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι το άνοιγμα μιας τόσο ανεκμετάλλευτης αγοράς με τόσο σημαντικό οικονομικό δυναμικό  συμβάλλει καθοριστικά στην ανάκαμψη της οικονομίας ενώ δημιουργεί μεγάλες προσδοκίες για την αύξηση των θέσεων εργασίας.  Πολιτικές που θα συμβάλουν στην δραματική μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης των κτιρίων, στην ελαχιστοποίηση των συνεπειών της αστικής κλιματικής μεταβολής και στη ουσιαστική εξάλειψη της ενεργειακής ένδειας αποτελούν το σημαντικότερο όχημα μελλοντικής ανάπτυξης στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Είναι εξαιρετικά σημαντικό τέτοιες δράσεις να αναληφθούν προς όφελος του συνόλου της κοινωνίας και τα σχετικά κέρδη να διαχυθούν στο σύνολο της κοινωνίας ώστε να συμβάλλουν στην μελλοντική μείωση των κοινωνικών και οικονομικών διακρίσεων και ανισοτήτων. 

Βιβλιογραφία

Ο κ. Ματθαίος Σανταμούρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στην έκδοση GREEK ENERGY 2016)

ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A