Κώστας Ράπτης: Η σύγκρουση με την Κομισιόν και το μέλλον της Gazprom

Πού τελειώνουν οι εμπορικές διαμάχες μεταξύ ιδιωτών και πού αρχίζουν οι (γεω)πολιτικές διαμάχες μεταξύ ιδιωτών; Το ερώτημα αυτό έρχεται στο προσκήνιο μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την Τρίτη να κινήσει έρευνα εναντίον της Gazprom με την κατηγορία της εφαρμογής αθέμιτων πρακτικών στον καθορισμό των τιμών του φυσικού αερίου, με το οποίο ο ρωσικός κρατικός κολοσσός προμηθεύει τους Ευρωπαίους πελάτες του.

Η έρευνα θα μπορούσε να καταλήξει σε πρόστιμο ίσο με το 10% του τζίρου της Gazprom σε οκτώ διαφορετικά κράτη της Ε.Ε. (Βουλγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Πολωνία, Λιθουανία).

Ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Antoine Colombani προσπάθησε να δικαιολογήσει τη σπουδή των Βρυξελλών δηλώνοντας την Τετάρτη ότι πρόκειται για μία έρευνα στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς και αφορά τις συναλλαγές μεταξύ εταιρειών και όχι κρατών. Η πρωτοβουλία της Κομισιόν, πρόσθεσε, αποβλέπει στο να απαλλάξει από τον σχετικό βάρος τις εθνικές ελεγκτικές αρχές των κρατών-μελών (τις οποίες προκαταλαμβάνει) και κινητοποιήθηκε από πληροφορίες τις οποίες προσέφεραν «παίκτες της αγοράς».

Στην πραγματικότητα, ωστόσο, αποτελεί κοινό μυστικό ότι την πρωτοβουλία της Κομισιόν κινητοποίησε περσινή καταγγελία της Λιθουανίας, που ως πρώην σοβιετική δημοκρατία έχει ανοικτούς πολιτικούς λογαριασμούς με τη Ρωσία.

Άλλωστε, ένα από τα αντικείμενα της έρευνας άπτεται σαφώς των διεθνών σχέσεων,. Θα εξετασθεί κατά πόσον η Gazprom παρεμποδίζει την διαφοροποίηση της προμήθειας φυσικού αερίου από την Ευρώπη, με συμφωνίες όπως αυτή που συνήφθη την περασμένη εβδομάδα με τη Βουλγαρία για τη συμμετοχή της στο σχέδιο κατασκευής του αγωγού South Stream έναντι έκπτωσης 11% στην τιμή. Υπενθυμίζεται ότι το project κατασκευής του South Stream είναι ευθέως ανταγωνιστικό προς τον αγωγό Nabucco –«αγαπημένο» της Κομισιόν.

Η ρωσική πλευρά επιχειρεί να εμφανισθεί ψύχραιμη. Σε ανακοίνωσή της η Gazprom τονίζει ότι «εδρεύει εκτός της δικαιοδοσίας της Ε.Ε. και διέπεται από τη νομοθεσία της Ρωσικής Ομοσπονδίας, όπου διαθέτει ειδικές κοινωνικές λειτουργίες και καθεστώς στρατηγικής επιχείρησης».

Σε συνέντευξή του στη Wall Street Journal την Πέμπτη ο αντιπρόσωπος της Ρωσίας στην Ε.Ε. Vladimir Chizhov υπήρξε πολύ πιο δηκτικός, δηλώνοντας ότι η Ε.Ε. έχει την ευχέρεια να ερευνά ό,τι θέλει, από τις πρακτικές της Microsoft Gazprom, μέχρι το αν υπάρχει ζωή στον πλανήτη Άρη. Σημείωσε ωστόσο, ότι είναι ευπρόσδεκτη οποιαδήποτε συμβιβαστική συμφωνία της Gazprom είτε με την Κομισιόν, είτε με τα κράτη-μέλη και τις ενδιαφερόμενες εταιρείες της Ε.Ε.

Από το Βλαδιβοστόκ, όπου ο Vladimir Putin φιλοξένησε την Σύνοδο Ασίας-Ειρηνικού, ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας Dmitry Peskov τόνισε την Παρασκευή ότι δεν τίθεται κανένα ζήτημα ρωσικών αντιμέτρων, καθώς η Gazprom, όπως είπε αποτελεί αξιόπιστο προμηθευτή και εγγυητή της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης. Ωστόσο, οι πάντες θυμούνται τους «πολέμους του αερίου» με την Ουκρανία, που διατάραξαν την τροφοδοσία της Ευρώπης κατά τους χειμώνες του 2006 και 2009.

Ο Peskov επιχείρησε επίσης να υπερασπισθεί, ως καθιερωμένη πρακτική της αγοράς ελλείψει εναλλακτικής, την πρόσδεση των τιμών του αερίου προς αυτές του πετρελαίου – ζήτημα το οποίο κατεξοχήν ξεσηκώνει τις αντιρρήσεις των πελατών του ρωσικού γίγαντα.

Την ώρα που η ύφεση προκαλεί περιορισμό της ζήτησης, αλλά και που το υγροποιημένο και το σχιστολιθικό αέριο κερδίζουν διαρκώς μερίδιο στη διεθνή αγορά, οι πελάτες που έχουν συνάψει μακροχρόνιο συμβόλαια με τη Gazprom βρίσκονται συχνά στη θέση να πληρώνουν ακριβότερα από την τιμή spot.

Εξ ου και τα καθαρά κέρδη της Gazprom σημείωσαν, όπως ανακοινώθηκε την Πέμπτη, ετήσια πτώση κατά 23,5% το πρώτο τρίμηνο του 2012 (φθάνοντας τα 357,84 δισ. ρούβλια, ήτοι 11,06 δισ. δολάρια), εν πολλοίς λόγω επιστροφών, ύψους 1,9 δισ. ευρώ, σε Ευρωπαίους πελάτες οι οποίοι διεκδίκησαν αναδρομικά εκπτώσεις.

Παράλληλα, η αξία της μετοχής της Gazpromβρίσκεται περίπου στο ένα τρίτο αυτής που είχε διαμορφωθεί τον Μάιο του 2008 (οπότε και η ρωσική εταιρεία κολοσσός, με κεφαλαιοποίηση 368 δις. δολαρίων, αποτελούσε μία από τις τρεις ισχυρότερες εταιρείες του πλανήτη). Μόνο αυτή την εβδομάδα η μετοχή υποχώρησε κατά 2%, προφανώς λόγω των ανακοινώσεων της Κομισιόν.

Για τους επενδυτές αντικείμενο προβληματισμού αποτελούν όχι μόνο τα δεδομένα της αγοράς(υποχώρηση της ζήτησης, εμφάνιση νέων ανταγωνιστών, ακόμη και από ρωσικής πλευράς, όπως η ανεξάρτητη Novatek και η κρατική Rosneft), αλλά και η δυνατότητα του ρωσικού δημοσίου, κατόχου του 51% των μετοχών, να μεταχειρίζεται την Gazprom ως πολιτικό εργαλείο, προκρίνοντας κινήσεις που δεν δικαιολογούνται απαραιτήτως από μια οικονομική λογική.

Επιπλέον, η πρόσφατη ανακοίνωση της Gazpromότι εγκαταλείπει λόγω κόστους την ανάπτυξη του φιλόδοξου σχεδίου Shtockman στη Θάλασσα του Μπάρεντς, ωυπογραμμίζει ακόμη εντονότερα την ανάγκη στρατηγικών αναπροσαρμογών από μέρους της αλλοτινής «ατμομηχανής» της επιστροφής της Ρωσίας στη διεθνή οικονομική σκηνή.

(capital.gr, 10/9/2012)