Δρ. Αντώνης Μεταξάς: Hermes Cover, ένα χρήσιμο «εργαλείο» για τη χρηματοδότηση έργων ΑΠΕ

Η Ασφάλιση Πιστώσεων είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για τη διαχείριση και την αντιμετώπιση του πιστωτικού κινδύνου, στον οποίο εκτίθενται οι επιχειρήσεις. Έχει ως αντικείμενο την κάλυψη του κινδύνου απώλειας της πίστωσης που έχει χορηγήσει μια επιχείρηση ή ένας χρηματοπιστωτικός φορέας στους πελάτες του: Καλύπτει ουσιαστικά και προστατεύει μια επιχείρηση έναντι του κινδύνου κάποιος πελάτης να μην εξοφλήσει τις εμπορικές οφειλές του.

Ειδικότερα, ο Μηχανισμός Κάλυψης Hermes (Hermes Cover) αποσκοπεί στην εξασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων (Export Credit Guarantees, ECG) με εγγύηση του Γερμανικού Δημοσίου. Αποτελεί βασικό μηχανισμό στήριξης της διεθνούς εμπορικής πολιτικής και εξαγωγικής δραστηριότητας της Γερμανίας καθώς προστατεύει τις γερμανικές εταιρείες/πιστωτικά ιδρύματα έναντι της περίπτωσης αδυναμίας πληρωμής τους από αλλοδαπούς οφειλέτες. Κατ΄αυτή την έννοια συντελεί στην προώθηση των εξαγωγών των γερμανικών προϊόντων, με όλες τις ποικίλες παράπλευρες ωφέλειες που αυτό συνεπάγεται για τη γερμανική οικονομία. Οι γερμανικές εταιρείες/πιστωτικά ιδρύματα κατά κανόνα απαιτούν τη χρήση του μηχανισμού αυτού, καθώς παρέχει κάλυψη τόσο έναντι οικονομικών κινδύνων (κίνδυνοι αφερεγγυότητας πελατών - customer risks) όσο και έναντι πολιτικών κινδύνων (country risks) για τις εξαγωγικές συναλλαγές τους ή τη χορήγηση δανειακών κεφαλαίων. Η χρήση του μηχανισμού αυτού διευκολύνει τη χρηματοδότηση εξαγωγών από τα τραπεζικά ή άλλα πιστωτικά ιδρύματα και φορείς, προσφέροντας κάλυψη έναντι του ρίσκου τυχόν επισφαλειών.

Πιο συγκεκριμένα, οι ασφαλιζόμενοι πολιτικοί κίνδυνοι αφορούν γενικούς πολιτικούς κινδύνους (όπως νομοθετικές ή διοικητικές ρυθμίσεις, πολέμους, πολιτικές αναταραχές, έκτακτες πολιτειακές ανατροπές, απαλλοτριώσεις κλπ.), κινδύνους μετατροπής συναλλάγματος και μεταφοράς ποσών (αδυναμία μετατροπής συναλλάγματος ή μεταφοράς ποσών που έχουν καταβληθεί σε τοπικό νόμισμα ή απώλειες μετατροπής συναλλάγματος), κινδύνους από απώλεια δικαιώματος είσπραξης λόγω ακύρωσης συμβάσεως ή από απώλεια αγαθών εξαιτίας έκτακτων πολιτικών συνθηκών, αλλά και εμπορικούς κινδύνους που προέρχονται από αδυναμία είσπραξης λόγω αφερεγγυότητας ή δικαστικού/εξωδικαστικού διακανονισμού ή από παρατεταμένη αδυναμία πληρωμών ανεξαρτήτως λόγου.

Για να χορηγηθεί η εγγύηση Hermes, θα πρέπει οι εξαγωγικές συναλλαγές να πληρούν μία σειρά από κριτήρια, όπως λ.χ. να υπάρχει συμμετοχή τουλάχιστον σε ποσοστό 70% γερμανικών προϊόντων στο χρηματοδοτούμενο έργο και ο πιθανολογούμενος κίνδυνος να είναι ανεκτός, ενώ πολύ σημαντικό κριτήριο για τη χορήγησή της αποτελούν και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του έργου. Δεν προβλέπεται κατώτερο ή ανώτερο όριο χρηματοδότησης για την παροχή της εγγύησης Hermes, παρ’ όλα αυτά σύμφωνα με το σήμερα ισχύον γερμανικό νομοθετικό πλαίσιο το ανώτερο όριο έκθεσης σε κινδύνους ανέρχεται σε 120 δισ. €. Είναι εντούτοις σαφές ότι η ενεργοποίηση του μηχανισμού Hermes είναι κατά κανόνα εφικτή (ή και χρηματοοικονομικά εύλογη) σε περιπτώσεις επενδυτικών κινήσεων (λ.χ. υλοποίηση έργων ΑΠΕ) μεσαίας ή μεγάλης έντασης κεφαλαίου.

Η κάλυψη Hermes χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο από τα γερμανικά πιστωτικά ιδρύματα, εντούτοις δεν αποκλείεται η χρήση του και από αλλοδαπές τράπεζες. Το κόστος για τη χορήγηση της εγγύησης περιλαμβάνει διοικητικές χρεώσεις και την καταβαλλόμενη προμήθεια (ανάλογα με την ένταση του αναλαμβανόμενου κινδύνου και τη διάρκεια αποπληρωμής), το ύψος της οποίας εξαρτάται από το μέγεθος, το είδος και τη διάρκεια της συναλλαγής, καθώς και την αποτίμηση της δυνητικής επικινδυνότητας του χρηματοδοτούμενου project.

Το σημαντικότερο πλεονέκτημα που απορρέει από τη χρήση του μηχανισμού αυτού σε περιπτώσεις χρηματοδοτήσεων έργων ΑΠΕ είναι το γεγονός ότι παρέχει ευελιξία, στοιχείο πολύ σημαντικό στο διαρκώς μεταβαλλόμενο εξαγωγικό και χρηματοδοτικό περιβάλλον. Συγκεκριμένα, η έκταση της κάλυψης, το ύψος του ασφαλίστρου, η περίοδος και ο τρόπος αποπληρωμής παρέχονται ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εξεταζόμενης κάθε φορά περίπτωσης. Επίσης, υπάρχει η δυνατότητα περιόδου χάριτος μέχρι 18 μήνες αλλά και καθορισμού μακρύτερου επιτρεπόμενου χρονικού ορίζοντα πίστωσης.

Συνεπεία των ανωτέρω πλεονεκτημάτων, το χαρτοφυλάκιο σημαντικών έργων ΑΠΕ που χρηματοδοτούνται παγκοσμίως με κάλυψη Hermes αυξάνει συνεχώς. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η απόφαση να χορηγηθεί η κάλυψη Hermes για την κατασκευή του μεγαλύτερου θαλάσσιου αιολικού πάρκου (325 MW) της Ευρώπης ανοιχτά του Βελγίου. Η χρηματοδότηση που έχει εξασφαλιστεί ανέρχεται σε 1,3 δις. € για χρονικό ορίζοντα 15 ετών και θα χορηγηθεί από ομάδα πλειόνων τραπεζικών ιδρυμάτων (μεταξύ άλλων συμμετέχουν και 2 γερμανικές τράπεζες).

Γενικότερα η χρηματοδότηση έργων ΑΠΕ παρουσιάζει μια σειρά από ιδιαιτερότητες. Τούτο απορρέει κατά κύριο λόγο από το γεγονός ότι απαιτούν κατά κανόνα αυξημένο αρχικά επενδεδυμένο κεφάλαιο ανά MW εγκαταστημένης ισχύος. Αντιθέτως, το κόστος λειτουργίας είναι μειωμένο λόγω της κατά κανόνα δωρεάν αξιοποίησης των χρησιμοποιούμενων πηγών ενέργειας (άνεμος, ήλιος, νερό). Κατ' αυτή την έννοια είναι κρίσιμη η επεξεργασία κατάλληλων δομών χρηματοδότησης με σκοπό την όσο το δυνατόν μειωμένη αρχική επιβάρυνση των επενδυτών σε συνδυασμό με μεγάλες περιόδους αποπληρωμής των δανειακών κεφαλαίων. Για τη χρηματοδότηση έργων ΑΠΕ με κάλυψη Hermes είναι εφικτή η ενεργοποίηση περισσοτέρων χρηματοδοτικών εργαλείων, λ.χ. εκτός των κλασικών εξαγωγικών πιστώσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η μεθοδολογία του project finance. Μια ειδικότερη περίπτωση που ανακύπτει όταν ακολουθείται η μεθοδολογία του project finance στο πλαίσιο χρηματοδοτήσεων με κάλυψη Hermes συνιστούν τα λεγόμενα "Klimaschutzprojekte (CDM/JI)" σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Πρωτόκολλο του Κιότο, στο πλαίσιο των οποίων τα έσοδα από την πώληση των πιστοποιητικών που αντιστοιχούν σε ένα έργο ΑΠΕ ενισχύουν τη βιωσιμότητα της συνολικής επένδυσης.

Η έγκριση για τη χορήγηση μιας κάλυψης Hermes δίδεται από το Γερμανικό Δημόσιο κατά κανόνα έπειτα από ad hoc αξιολόγηση των χαρακτηριστικών κάθε υπό χρηματοδότηση έργου και των οικονομικών επισφαλειών που αυτό συνεπάγεται. Κατ΄ αυτή την έννοια η κατάλληλη νομική και χρηματοοικονομική διαμόρφωση κάθε έργου αυξάνει τις πιθανότητες χορήγησης της ως άνω κάλυψης.

Συμπερασματικά σημειώνεται ότι η χρήση της κάλυψης Hermes συνιστά έναν σημαντικό και “θελκτικό” μηχανισμό διευκόλυνσης των χρηματοδοτήσεων εκείνων των έργων ΑΠΕ, τα οποία ενδείκνυται να υπαχθούν στη λογική του. Αυτή η διευκόλυνση συνιστά κομβικό στοιχείο, ιδιαίτερα μάλιστα σήμερα στο περιβάλλον της έντονης οικονομικής ύφεσης, όπου το ζήτημα της χρηματοδοτικής στήριξης ενός έργου ΑΠΕ συνιστά συχνά τον κεντρικό προβληματισμό των ενδιαφερόμενων επενδυτών. Εντούτοις, λόγω της φύσης του συγκεκριμένου μηχανισμού είναι κρίσιμη η αποσαφήνιση σειράς νομικών και τεχνικοοικονομικών παραμέτρων του εκάστοτε υπό χρηματοδότηση project για τη διαμόρφωση του κατάλληλου πλαισίου για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων και πλεονεκτημάτων που ο εν λόγω μηχανισμός παρέχει.

Ο Δρ. Αντώνης Μεταξάς είναι Managing Partner του δικηγορικού γραφείου Metaxas & Associates