Διευρύνει την ατζέντα η ελληνική πλευρά στη συνάντηση με Γιόργκενσεν για το GSI – Οι προτάσεις για «Grids Package», ρωσικό αέριο και Κάθετο Διάδρομο

(upd: 17:32) - Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου, ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Γιώργος Παπαναστασίου και ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Νίκος Τσάφος, συναντήθηκαν σήμερα στις Βρυξέλλες με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Ενέργειας και Στέγασης, κ. Νταν Γιόργκενσεν.

Σε συνέχεια της συνάντησης, ο κ. Παπασταύρου έκανε την ακόλουθη δήλωση: 

 «Συναντηθήκαμε σήμερα με τον Κύπριο ομόλογό μου και τον Υφυπουργό κ. Τσάφο, με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Ενέργειας και Στέγασης, κ. Jogersen. Τον ενημερώσαμε για τις σημαντικές συμφωνίες που αποφασίστηκαν την προηγούμενη εβδομάδα στην Αθήνα με τους Αμερικανούς Υπουργούς, συμφωνίες που οδηγούν στην απεξάρτηση της Ευρώπης από το Ρωσικό φυσικό αέριο, τη στροφή προς το Αμερικανικό αέριο με κύρια πύλη εισόδου την Ελλάδα. Συζητήσαμε επίσης για τα αποτελέσματα της πρωτοβουλίας 3 + 1 που είχαμε με τον Κύπριο Υπουργό, με τους Υπουργούς Ενέργειας της Αμερικής και του Ισραήλ. Υπογραμμίσαμε την ανάγκη να επικαιροποιηθούν τα οικονομικά και τεχνικά στοιχεία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου και Ελλάδας, όπως δήλωσε πριν από λίγες ώρες ο Έλληνας Πρωθυπουργός και ο Κύπριος Πρόεδρος, ενόψει και του δυνητικού επενδυτικού ενδιαφέροντος. Τέλος, επισημάναμε την ανάγκη η Ευρώπη να κινηθεί γρήγορα, να ενισχύσει τα έργα διασυνδεσιμότητας, για την περαιτέρω αποκλιμάκωση της τιμής σε ενέργειες για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις».

Στο πρωινό του ρεπορτάζ του energypress έγραφε:

Με αφετηρία το GSI και θέτοντας επίσης στο επίκεντρο όλα τα ανοικτά ενεργειακά θέματα -έπειτα και από τα θετικά «σήματα» της πρόσφατης Συνόδου της P-TEC στην Αθήνα, προσέρχεται η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ στη σημερινή συνάντηση με τον Επίτροπο Ενέργειας της Ε.Ε., Νταν Γιόργκενσεν. Υπενθυμίζεται πως η συνάντηση διεξάγεται με πρωτοβουλία του Επιτρόπου και βασική ατζέντα το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου – με τη συμμετοχή επίσης του Κύπριου υπουργού Ενέργειας, Γιώργου Παπαναστασίου. 

Το παρών θα δώσει ο υπουργός ΠΕΝ, Σταύρος Παπασταύρου καθώς και ο υφυπουργός, Νίκος Τσάφος. Το πρότζεκτ βρίσκεται σε καθοριστική καμπή, αντιμετωπίζοντας σημαντικές εκκρεμότητες και στενά χρονικά περιθώρια. Με δεδομένο ότι στο διάστημα που μεσολάβησε από την τριμερή τηλεδιάσκεψη δεν έχει βρεθεί χρυσή τομή στις βασικές διαφορές ανάμεσα στην Αθήνα και τη Λευκωσία -με κυριότερη το ότι παραμένει «παγωμένη» η καταβολή των πρώτων 25 εκατ. ευρώ εντός του 2025 από την Κύπρο- το ερώτημα είναι αν οι Βρυξέλλες θα αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο, ώστε να υπάρξει ουσιαστική σύγκλιση.
 

Πέρα όμως από τον GSI, η ελληνική πλευρά προσέρχεται με διευρυμένη ατζέντα, θέτοντας προς συζήτηση ζητήματα που επηρεάζουν την ελληνική και ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά: το «ενεργειακό τείχος» που προκαλεί σημαντική απόκλιση προς τα πάνω των χονδρεμπορικών τιμών στις χώρες της ανατολικής και νοτιοανατολικής Ευρώπης, τη «φόρμουλα» εφαρμογής της απαγόρευσης του ρωσικού αερίου από το 2028, καθώς και την προοπτική ευρωπαϊκής χρηματοδότησης του Κάθετου Διαδρόμου. 

Τα δύο τελευταία θέματα σχετίζονται άμεσα με τον στόχο της κυβέρνησης να ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και να καταδείξει ότι η χώρα μπορεί να λειτουργήσει ως πυλώνας ασφάλειας και διασύνδεσης για ολόκληρη την περιοχή. Στόχος για την επίτευξη του οποίου έγιναν σημαντικά στην P-TEC, μέσω της στήριξης που εξέφρασε η υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία της αμερικανικής πολιτικής ηγεσίας για την εξέλιξη της χώρας μας σε βασική «πύλη» εισόδου LNG από τις ΗΠΑ, όσο και μέσω των συμφωνιών που υπογράφηκαν στη Σύνοδο. 

Τρεις άξονες προτάσεων για το «Πακέτο για τα δίκτυα» 

 Όσον αφορά τον ηλεκτρισμό, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ προέρχεται στη συνάντηση με συγκεκριμένες προτάσεις για ένταξη στο «Grids Package», ώστε να αντιμετωπιστεί η «ενεργειακή διαίρεση» της Ε.Ε., δηλαδή το γεγονός ότι συχνά οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρισμού στη νοτιοανατολική και ανατολική Ευρώπη αποκλίνουν σημαντικά προς τα πάνω, συγκριτικά με την κεντρική Ευρώπη. 

Ο πρώτος (και βραχυπρόθεσμος) στόχος είναι η βέλτιστη αξιοποίηση του υπάρχοντος ευρωπαϊκού δικτύου. «Σύμμαχος» της θέσης της χώρας μας, για την ανάγκη παρεμβάσεων, είναι πρόσφατη έκθεση του ACER, όπως επισημαίνεται πως πολλοί Διαχειριστές Συστήματος Μεταφοράς δεν εκπληρώνουν την υποχρέωση να διαθέτουν τουλάχιστον το 70% της φυσικής τους μεταφορικής ικανότητας για διασυνοριακό εμπόριο. 

Όπως έχει γράψει το energypress, για τη μείωση των διαφορών στις χονδρεμπορικές τιμές, η Αθήνα υποστηρίζει πως θα πρέπει να υιοθετηθούν τα μέτρα που εισηγήθηκε ο ACER (αρκετά από τα οποία στο πνεύμα όσων προτείνει η χώρα μας):

- Εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών δικτύου για την αύξηση της δυναμικότητας, όπως η δυναμική εκτίμησης γραμμής (Dynamic Line Rating, DLR)

- Βελτίωση του συντονισμού και των προγραμμάτων συντήρησης των χωρών.

- Προσωρινή μείωση των ορίων ασφαλείας για την ενίσχυση του διασυνοριακού εμπορίου (χωρίς να θίγεται η αξιοπιστία του συστήματος).

- Εφαρμογή διορθωτικών παρεμβάσεων, κατά τη διάρκεια περιόδων υψηλών τιμών.

Ο δεύτερος (και μεσοπρόθεσμος) στόχος είναι η αποζημίωση κρατών-μελών που λειτουργούν υποστηρικτικά στο ευρωπαϊκό σύστημα. Σύμφωνα με την Αθήνα, ορισμένες χώρες λειτουργούν ως διάδρομοι μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ άλλων κρατών-μελών και συχνά χρειάζεται να επενδύσουν στα δίκτυά τους προκειμένου να ενισχύσουν τις διασυνοριακές ροές. 

Με αυτόν τον τρόπο, επιβαρύνονται με δαπάνες (οι οποίες πληρώνονται από τους εγχώριους καταναλωτές), ενώ τα οφέλη καρπώνονται άλλα κράτη-μέλη. Το «Πακέτο για τα Δίκτυα» (Grids Package) θα μπορούσε να προσφέρει μια λύση σε αυτό το πρόβλημα, επιβραβεύοντας τα κράτη-μέλη που συνεισφέρουν στη λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος.

Ο τρίτος στόχος είναι ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος. Ο ACER θα πρέπει να πραγματοποιήσει πανευρωπαϊκή ανάλυση για το πώς θα πρέπει να διαμορφωθεί το ηλεκτρικό δίκτυο της Ευρώπης έως το 2050. 

Στόχος της ανάλυσης θα είναι να εκτιμήσει τις βέλτιστες ροές ενέργειας, με βάση τους διαθέσιμους πόρους και τις ανάγκες, αντί για τα δεκαετή σχέδια των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς. Με αυτόν τον τρόπο, θα αναδείξει τους διαδρόμους όπου απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις, ώστε να εξυπηρετείται αποτελεσματικά το ευρωπαϊκό σύστημα στο σύνολό του.

Αποτελεσματικός έλεγχος για το «στοπ» στο ρωσικό αέριο 

Όπως φάνηκε στην P-TEC, η Ελλάδα αξιοποίησε αποτελεσματικά την προοπτική κατακόρυφης αύξησης των εισαγωγών αμερικανικού LNG, στην προοπτική τόσο της κατάργησης των εισροών από τη Μόσχα, όσο και της συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ για εισαγωγές αμερικανικών ευρωπαϊκών προϊόντων 750 δισ. δολαρίων εντός 3ετίας. Επομένως, μπαίνει στο επίκεντρο του χάρτη των αμερικανικών ροών υγροποιημένου καυσίμου στην ευρύτερη περιοχή. 

Ωστόσο, για να συμβεί αυτό, θα πρέπει να είναι διασφαλισμένο ότι το ρωσικό αέριο θα αποσυρθεί όντως από το ευρωπαϊκό μίγμα τροφοδοσίας. Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, από το βήμα της P-TEC: «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε το ρωσικό φυσικό αέριο να εισέρχεται στην Ευρώπη από την πίσω πόρτα, μέσω της Τουρκίας. Διαφορετικά, όλες αυτές οι πρωτοβουλίες θα αποδειχθούν ουσιαστικά μάταιες».

Υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της απόφασης του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας, ενσωματώθηκε πρόβλεψη για το ότι όλες οι ροές φυσικού αερίου που διέρχονται από την Τουρκία προς την ΕΕ θα θεωρούνται ρωσικής προέλευσης, εκτός εάν προσκομιστούν αδιάσειστα αποδεικτικά στοιχεία για το αντίθετο. Επομένως, στο επίκεντρο της συνάντησης της ελληνικής αντιπροσωπείας με την Κομισιόν βρίσκεται σήμερα η διαμόρφωση ασφαλιστικών δικλείδων, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης εφαρμογή της παραπάνω πρόβλεψης. 

Ο Κάθετος Διάδρομος 

Σύμφωνα με πληροφορίες, στόχος της Αθήνας είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού ελέγχου προέλευσης των ποσοτήτων αερίου που διοχετεύονται μέσω Τουρκίας, πριν αυτές εισέλθουν στα δίκτυα της Ε.Ε. (pre authorization form).

Όπως εκτιμά η ελληνική πλευρά, αν δεν υπάρξει ένα τέτοιο σύστημα προέγκρισης και η διαδικασία περιοριστεί σε ελέγχους εκ των υστέρων, τότε η Τουρκία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «παραθυράκι», επιτρέποντας την έμμεση είσοδο ρωσικού καυσίμου στις ευρωπαϊκές αγορές — εξέλιξη που θα ακύρωνε ουσιαστικά το ενεργειακό «στοπ» στη Μόσχα. 

Στη συνάντηση είναι επίσης πιθανό να βρεθεί και το ζήτημα της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για τις υποδομές του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, που θα επιτρέψουν τη μεταφορά μεγαλύτερων ποσοτήτων LNG από την Ελλάδα προς τα Βαλκάνια, την Ουκρανία και τη Σλοβακία.
Μέχρι το 2030 η ζήτηση φυσικού αερίου στη νοτιοανατολική Ευρώπη αναμένεται να αυξηθεί κατά 17 bcm, ενώ θα πρέπει επίσης να αντικατασταθούν περίπου 15 bcm ρωσικού αερίου που διοχετεύονται σήμερα μέσω του TurkStream.

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, για την ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας το θέμα αυτό δεν θεωρείται άμεσης προτεραιότητας, κατ΄ αρχάς γιατί το ελληνικό σύστημα διαθέτει ήδη επαρκή δυναμικότητα για να υποστηρίξει τον εξαγωγικό ρόλο της χώρας. Παράλληλα, η κοινοτική χρηματοδότηση για έργα φυσικού αερίου θεωρείται κάθε άλλο παρά βέβαιη, δεδομένης της στροφής της Ε.Ε. προς τις καθαρές μορφές ενέργειας. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει πως δεν είναι «σύμμαχος» χωρών του Κάθετου Διαδρόμου (όπως π.χ. η Ρουμανία) που διεκδικούν κοινοτικά κεφάλαια ώστε να αυξήσουν τη δυναμικότητα διαμετακόμισης καυσίμου. 

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου 

Όσον αφορά το GSI, όπως έχει γράψει το energypress, ενόψει της σημερινής συνάντησης η Κομισιόν έχει ενημερωθεί ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος γύρω από το έργο. Η μοναδική πρόοδος είναι ότι πρόσφατα η ΡΑΕΚ υποσχέθηκε πως θα ολοκληρώσει σύντομα τη μεταβίβαση της σύμβασης παραχώρησης (Concession Agreement) από τον ΑΔΜΗΕ στον GSI, ως τον φορέα υλοποίησης του έργου. Στα υπόλοιπα θέματα λέγεται ότι υπάρχει στασιμότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, θετική εξέλιξη από τη σημερινή συνάντηση θα ήταν η Κομισιόν να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στο πρότζεκτ, παραπέμποντας πλέον το θέμα στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Tο ενδεχόμενο παρέμβασης της Κομισιόν σε ανώτατο επίπεδο, από την ίδια την φον ντερ Λάιεν, είναι υπαρκτό, εφόσον δεν καταστεί εφικτό το έργο να ξεμπλοκάρει και συνεχιστεί το αδιέξοδο.