Αποζημιωτικές αξιώσεις επί παραβιάσεων του δικαίου ανταγωνισμού – Σημαντική εξέλιξη και για τον τομέα της ενέργειας

Με το Νόμο 4529/2018 της 23.03.2018 ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η Οδηγία 2014/104/ΕΕ σχετικά με τους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού εντός της Ε.Ε. Προσδόθηκε δε στο νόμο αναδρομική ισχύς από τις 27 Δεκεμβρίου 2016 δεδομένης της καταληκτικής προθεσμίας για την ενσωμάτωση της Οδηγίας, η οποία είχε τεθεί έως την ημερομηνία αυτή.

Xρήζον ιδιαίτερης ανάδειξης είναι εν προκειμένω το γεγονός ότι αποτυπώνεται και στο εθνικό νομοθέτημα η θεμελιώδης αρχή της Οδηγίας για την προάσπιση του δικαιώματος του ζημιωθέντος να λάβει πλήρη αποζημίωση η οποία έχει σκοπό να αποκαταστήσει τον ζημιωθέντα στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού. Η εν λόγω αποζημίωση περιλαμβάνει εκτός από τη θετική ζημία και τα διαφυγόντα κέρδη καθώς και τους σχετικούς τόκους για το χρονικό διάστημα από την πρόκληση της ζημίας έως την καταβολή της αποζημίωσης. Επίσης προβλέπεται ότι δικαίωμα αποζημίωσης έχει κάθε πρόσωπο που ζημιώθηκε ανεξάρτητα από το αν είναι άμεσος ή έμμεσος αγοραστής από τον παραβάτη.

Με το Νόμο εισάγονται διατάξεις για την ποσοτικοποίηση της ζημίας στις αποζημιωτικές αγωγές, ζήτημα στο οποίο αντιμετωπίζονται μείζονες δυσχέρειες από τα Δικαστήρια με αποτέλεσμα να τίθενται εμπόδια στην ευδοκίμηση των σχετικών αγωγών. Ειδικότερα, σε περιπτώσεις στις οποίες είναι πρακτικά αδύνατο ή υπερβολικά δυσχερές να προσδιορισθεί επακριβώς το ύψος της προκληθείσας ζημίας σύμφωνα με τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία, το δικαστήριο έχει την εξουσία να εκτιμήσει το ύψος της ζημίας, αρκούμενο σε πιθανολόγηση. Μαχητό τεκμήριο πρόκλησης ζημίας εισάγεται για τις παραβάσεις από οριζόντιες συμπράξεις. Πρόκειται μάλλον για ελάφρυνση του μέτρου απόδειξης λόγω των τιθέμενων δυσχερειών. Σημειώνεται ότι η διαπίστωση παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού με απόφαση εθνικής αρχής ανταγωνισμού, η οποία δεν υπόκειται πλέον σε προσφυγή, ή με απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεσμεύει το δικάζον εθνικό δικαστήριο.

Επιπλέον, θεσπίζονται ειδικότερες διατάξεις ως προς την προσκόμιση των αποδεικτικών στοιχείων τα οποία θεμελιώνουν το αίτημα αποζημίωσης και την κοινοποίηση αυτών σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας. Μάλιστα προβλέπεται ότι, αν ο διάδικος κληθεί και δεν προσκομίσει τα απαιτούμενα αποδεικτικά στοιχεία ή ματαιώσει την προσκόμιση αυτών, τότε οι αντίστοιχοι προς απόδειξη ισχυρισμοί του διαδίκου που ζήτησε την κοινοποίηση, θεωρούνται ομολογημένοι. Οι επιχειρήσεις, οι οποίες υπέπεσαν από κοινού σε παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, ενέχονται εις ολόκληρον. Σε κάθε περίπτωση τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι το βάρος απόδειξης και το αποδεικτικό πρότυπο που απαιτούνται για την ποσοτικοποίηση της ζημίας δεν καθιστούν την άσκηση του δικαιώματος αποζημίωσης πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή. Επίσης, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εφαρμόζουν την εξουσία που έχουν να εκτιμούν το ύψος της ζημίας εφόσον διαπιστωθεί ότι ο ενάγων υπέστη ζημία αλλά είναι πρακτικά αδύνατο ή υπερβολικά δυσχερές να ποσοτικοποιηθεί επακριβώς η προκληθείσα ζημία βάσει των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων.

Τέλος, προβλέπεται η συγκρότηση ειδικού τμήματος για την εκδίκαση των εν λόγω αποζημιωτικών αγωγών στο Πρωτοδικείο Αθηνών με κατά τόπο αρμοδιότητα για το σύνολο της χώρας. Στο συγκεκριμένο ειδικό Τμήμα τοποθετούνται τακτικοί δικαστές με προϋπηρεσία τουλάχιστον τριών ετών στο βαθμό του πρωτοδίκη και με εξειδίκευση στο δίκαιο ανταγωνισμού ή και στο δίκαιο της Ε.Ε.

Δεδομένου ότι η νομολογιακή προσέγγιση των Δικαστηρίων μας κατά την εκδίκαση αγωγών σχετικών με παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού είναι μέχρι στιγμής ευάριθμη αλλά και κατ’ ουσίαν προβληματική, κυρίως ως προς την ποσοτικοποίηση της ζημίας αλλά και άλλα θέματα που άπτονται της ερμηνείας και εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, η θέσπιση της συγκεκριμένης σημαντικότατης νομοθεσίας συνιστά ουσιαστικό βλημα με στόχο την άρση των εμποδίων ευδοκίμησης αξιώσεων αποζημίωσης. Ενόψει του γεγονότος ότι στην ενεργειακή αγορά εκδηλώνονται πολλάκις πρακτικές και επειχειρηματικές συμπεριφορές που συνιστούν παραβίαση κανόνων και αρχών του δικαίου ανταγωνισμού, η νομοθετική διευκόλυνση της έγερσης αποζημιωτικών αξιώσεων από τους πληττόμενους επιχειρηματικούς φορείς αναμένεται να οδηγήσει στη βελτίωση συνολικότερα των δεικτών συμμόρφωσης με τους κανόνες προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού στους επιμέρους ενεργειακούς κλάδους, ειδικά δε σε εκείνους που δρομολογείται η συγκροτημένη μετάβαση σε περιβάλλον ανταγωνιστικής αγοράς.

Επιμέλεια στήλης: «Μεταξάς & Συνεργάτες – Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι» (www.metaxaslaw.gr)